ANSIEL

Vijf jaar heb ik Leena Lehtolainens thriller, Tijd om te Sterven, op mijn werktafel laten liggen. Drie, vier keer begonnen, na twintig bladzijden opgegeven. En nu, in één gulp, helemaal uitgelezen. Wat al mijn vermoedens bevestigde. Lehtolainen heeft een nieuw genre uitgevonden: de misdaadchicklit. “Meisjes moeten zich als meisjes gedragen, ook in een sociaal paradijs als Finland”, laat ze zich ontvallen in een gesprek met de Berlijnse Tageszeitung van mei 2008. Dat zal wel. Tijd om te Sterven is een ongewone, nadrukkelijk feministische, en vooral naïef-romantische thriller, die het proces maakt van het geïndustrialiseerde Finland. Ideaal is het platteland, zoals de ouders van hoofdfiguur Säde Vasara dat nog in Noord-Karelië beleven: luthers, bijdegronds, traditioneel, met veel vreugde in eenvoudige dingen zoals koorzang, borduurwerk, en aardappeloogst. En verwoeste gezinnen natuurlijk, omdat de schoonouders blijven inwonen. Of omdat de man, voorspelbaar, aan de drank gaat in de donkere wintermaanden. En twee lonen amper volstaan om rond te komen in het sociaal paradijs.

Met dat soort belastende achtergrond tracht Säde haar assepoesterbestaan te vrijwaren tegen het oprukkende cynisme. Finland komt naar voren als een land van binnenhuiselijk geweld en onvermogen om de vrouw naar waarde te schatten. Säde heeft alles om een quidam te zijn. Te brede heupen, een platte boezem, piekhaar, een kostschoolbrilletje. En werkster in een opvangtehuis voor mishandelde vrouwen (en één keer een afgeranselde homo toe). Ze draagt “een subtiel geheim” mee (zegt, niet toevallig, Marie Claire), dat haar aanzet om het vogelverschrikkerimago af te gooien en als zelfbewuste vrouw wraak te nemen op de losgeslagen zuiplappen die hun vrouwen mishandelen. Zowat de hele mannelijke bevolking van Finland, met andere woorden. Ze doet dat per aanzet. Naarmate haar zelfbewustzijn groeit, groeit ook haar vindingrijkheid om gestoorde mansmensen voor het blok te zetten. En groeit ook de medeplichtigheid van het politiekorps, geleid door Lehtolainens vaste romanpersonage Maria Kallio, een spitse, whiskydrinkende, koudbloedige inspektrice in motorpak.

Want de wereld van Lehtolainen is er één van vaste clichés: vastberaden vrouwen, de vreugde van eenvoudig vertier, de anonieme stadsbeelden en de dodende bouwstijl, de smaak van hypergezond voedsel, en het onvermijdelijke happy end met een gangster die echt per ongeluk zijn vader heeft doodgeslagen met een koekenpan.

De ware drijfveer van Sädes ommekeer mag ik niet vrijgeven. Hij verhoogt alleen maar het Boeketgehalte. De bijbelse onontkoombaarheid – “Het loon dat de zonde geeft is de dood”, Romeinen 6:23 – verhoogt alleen maar het onwaarschijnlijk gehalte van een boek dat vier jaar na zijn verschijning  in 2003 vertaald werd. Hoe Lehtolainen erin slaagde om in 1997 de ‘Kluwenprijs’ voor de beste krimiroman in Finland te krijgen (met Witte Onschuld) blijft een bevroren raadsel. Alleen om de vertaling mag je gelukkig zijn: Tijd om te sterven is even dubbelzinnig als de oorspronkelijke titel, Tappava Säde – “dodelijke straal”. Ondanks de nu al tien romans met Maria Kallio (in 2008 verscheen Väärän Jäljillä, Door het Verkeerde Spoor), blijft Lehtolainen hooguit wat wellicht haar ambitie was: ze is de Maeve Binchy van de Finse misdaadroman.

Lukas De Vos

Leena Lehtolainen, Tijd om te Sterven. Utrecht, Signature 2003, 240 blz., € 17,95