Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

04-05-18

De pater en de filosoof. De redding van het Husserl-archief

9200000084475269.jpg


 



De pater en de filosoof. De redding van het Husserl-archief

 Toon Horsten 

Uitgever: Vrijdag, Antwerpen

Uitgave datum: 2018

Pagina's: 292

Voor de bezetter is Husserl in de eerste plaats een Jood en is zijn werk geen bestudering of onderzoek waard.



De pater en de filosoof doet het hallucinante relaas van Herman Leo Van Breda, de jonge Vlaamse franciscaan die de nalatenschap van Husserl redde en daarmee de basis legde voor de oprichting van het Husserl-Archief in Leuven. Wat begint als een spannende geschiedenis van manuscriptensmokkel tegen de achtergrond van de Jodenvervolging voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog, ontpopt zich gaandeweg log, tot een schaduwgeschiedenis van de Europese filosofie van de twintigste eeuw.

Herman Leo Van Breda (geboren als Leo Marie Karel) (Lier, 28 februari 1911 - Leuven, 4 maart 1974) was een franciscaan, filosoof en stichter van de Husserl-archieven aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte verbonden aan de Katholieke Universiteit Leuven.

Op 19 augustus 1934 werd hij tot priester gewijd en in 1936 startte hij met zijn studies wijsbegeerte aan de Katholieke Universiteit Leuven, waar hij in 1941 zijn doctoraat behaalde met een proefschrift over de fenomenologie van Edmund Husserl. Hij werd later hoogleraar in Leuven, waar hij verbleef tot zijn overlijden in 1974.

Van Breda redde de uitgebreide collectie aan geschriften en manuscripten van Edmund Husserl, die op het punt stonden vernietigd te worden door de nazi's.

Edmund Gustav Albrecht Husserl (Prossnitz, 8 april 1859 – Freiburg im Breisgau, 27 april 1938) was een Oostenrijks-Duitse filosoof en wordt beschouwd als de grondlegger van de fenomenologie. Voornamelijk via de wegen van zijn volgelingen had Husserl een grote invloed op de ontwikkeling van het twintigste-eeuwse denken. Husserls fenomenologie (φαινόμενον, phainomenon is het Oudgriekse woord voor het verschijnende) is de leer van de verschijnselen en tracht via het zuiver beschrijven van de dingen die aan het bewustzijn verschijnen tot een fundament voor de wetenschap en filosofie te komen.

In dit boek beschrijft Toon Horsten uitgebreid hoe Van Breda wist te voorkomen dat de hele intellectuele erfenis van de ‘ontaarde’ (want joodse) Duitse filosoof door het nazi-regime zou worden vernietigd.

De pater maakte zich zorgen om wat er met het omvangrijke nog onuitgegeven oeuvre van Husserl zou gebeuren. Want als jood werd die sinds de machtsovername door de nazi’s in 1933 uit alle academische functies geweerd; hij kreeg publicatieverbod en werd later door de universiteit van Freiburg zelfs uit de lijst van emeriti geschrapt. Zijn pupil en opvolger, Martin Heidegger, heeft hem ter wille van zijn eigen carrière laten vallen als een baksteen. Husserls zoon Gerhart en zijn dochter Elisabeth zijn nog tijdig naar de Verenigde Staten uitgeweken; hij zelf – en later zijn weduwe – wilde echter Duitsland niet verlaten zolang zijn werk niet op een of andere manier in veiligheid is gebracht. Husserl overlijdt eind april 1938; weduwe Malvine staat er nu alleen voor, terwijl de moeilijkheden met het regime toenemen.

Na de oorlog blijkt hoe levensbelangrijk de redding van het Husserl-archief is voor de ontwikkeling van de Europese filosofie in die dagen. Husserl heeft immers niet alleen fenomenologen als Merleau-Ponty of Levinas geïnspireerd; ook grote figuren als Sartre of Derrida beroepen zich op hem. Van Breda wordt hoogleraar in Leuven en blijft jarenlang de spil van een uitgebreid netwerk en de drijvende kracht achter tal van Husserl-publicaties.

De pater en de filosoof is ontstaan doordat de auteur bij toeval doordat de auteur per toeval op een oude familiefoto stuitte. Na een grondige research kon hij dit zeer intelligente document over de redding van Husserls intellectuele nalatenschap en over zijn invloed op de naoorlogse filosofie van existentialisten en fenomenologen, gestalte geven. Het werk is eveneens een heel knap portret van een bijzondere man.

André Oyen

16:04 Gepost in BOEKEN | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar

NB: commentaren worden gemodereerd op deze weblog.