Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

10-11-17

Kafka op Norderney Sipko Melissen

9200000075513078.jpg


Kafka op Norderney

Sipko Melissen

Paperback, 208 pages

Published 2017 by Uitgeverij van Oorschot

ISBN139789028270169

'Hier zie je de jonge Kafka al op zijn sterkst, in het toepassen van een beeld dat uitblinkt in helderheid zonder alle betekenissen prijs te geven.'



Sipko Melissen (1944) publiceerde gedichten (Gezicht op Sloten, 1985) en romans. Met Jongemannen aan zee (1997) won hij de Anton Wachterprijs voor het beste debuut. Daarna verschenen nog onder meer De vendelzwaaier en Spiegelpanden. Een kamer in Rome werd verscheidene malen herdrukt, werd genomineerd voor zowel de AKO als de Libris Literatuurprijs en kreeg lovende kritieken. Ook Oud- Loosdrecht mocht op veel lof van de recensenten rekenen, maar kende helaas iets minder appreciatie bij het grote publiek.

In Kafka op Norderney roept Sipko Melissen heel gedreven in drie essays een beeld op van Kafka als jongeman (Norderney), als gekwelde minnaar (Venetië) en als de verliefde briefschrijver (Merano).



Kafka greep iedere gelegenheid aan om Praag te ontvluchten. Hij voelde zich daar beklemd en hij hield van reizen. 'De meeslepende kracht voelen van de trein,' schrijft hij in zijn dagboek, 'reiziger worden, de pet uit de koffer halen, een lieveling van de vrouwen worden, de voortdurende aantrekkingskracht van de raampjes ondergaan.'

Na het behalen van het gymnasiumdiploma mocht hij als beloning zijn vakantie doorbrengen op het Duitse Waddeneiland Norderney. Jaren later, op zijn sterfbed, noemde hij Norderney als een van de plekken waar hij gelukkig is geweest.

Ook zijn verblijf van vijf dagen in Venetië, najaar 1913, krijgt een plaats in dat rijtje. Merkwaardig, want we weten van dat verblijf alleen dat hij diep ongelukkig aankwam en een relatie per brief verbrak.

Zeven jaar later reisde Kafka, bij wie inmiddels tuberculose was vastgesteld, naar Merano in de oostelijke Alpen. Daar begon hij een correspondentie met de mooie Tsjechische vertaalster Milena Jesenská.

In de romans van Melissen zaten altijd al essayachtige elementen. Deze eerste essaybundel van zijn hand is dan ook een logische stap. Zijn essays zijn, net als zijn romans, een mengeling van fictie en essayistiek, en lezen daardoor als verhalen.



De mythische reputatie rond het schrijverschap van Kafka werd voor een groot deel gecreëerd door zijn compagnon de route Max Brod, die volledige passages uit Kafka's dagboek schrapte. Brod wou de wereld laten kennismaken met een 'afgeronde' Kafka, niet met een werkelijk individu.

Melissen gaat in dit boek op zoek naar de persoon Kafka. Hoe verliep zijn reis naar Venetië? Wat hoopte hij te vinden op het Duitse waddeneiland Nordeney? Welke rol speelde zijn celibataire oom Siegfried? Melissen reist de schrijver achterna en knoopt onderweg gesprekken aan. Zo ontwikkelt zich langzaam een band tussen de auteur en een student die Kafka louter kent als naam via Murakami's 'Kafka op het strand'. De reputatie van werken als 'Het proces', 'Het slot' en 'Amerika' mag dan wel gestold zijn, hun relevantie is dat zeker niet.



Sipko melissen koppelt persoonlijke leeservaringen aan reiservaringen en gaandeweg sluimert er een portret van de zoekende schrijver/student Kafka naar de oppervlakte.

Sipko Melissen heeft een wat romantisch gekleurde fascinatie voor Kafka en de vooroorlogse periode waarin hij opgroeide. Door een combinatie van slim literair detectivewerk en empathisch gefantaseer boetseert Melissen een driedimensioneel beeld van deze ongrijpbare schrijver. Een aantal grote thema's komen daarbij steeds terug: Kafka's opvatting van het schrijverschap, zijn moeilijk peilbare relatie tot de sexualiteit, de ambigue plaats van de Joden onder de late Habsburgmonarchie en in wilhelminisch Duitsland.

Shakespeare en Kafka ontlopen elkaar niet veel in het aantal boeken dat over hen is geschreven. Toch vond Sipko Melissen een witte plek in Kafka’s biografie. Hij kleurde hem heel gepassioneerd in. Dat de vijfenzeventigjarige Melissen de achttienjarige Kafka nog na zoveel jaar nareist, wil zeggen dat hij een denkbeeldige Aschenbach-ervaring wilde ondergaan: hij is verliefd op de jonge Kafka (‘die mooie man’), zoals Gustav von Aschenbach in De dood in Venetië van Thomas Mann verliefd is op Tadzio, de mooie jongen in het gestreepte badpak. Melissen wil de jonge Kafka voor zich zien op het luxe eiland: hoe hij zwemt, hoe hij naakt in de zon achter een scherm ligt, hoe hij wandelt, op terrassen zit, in restaurants eet, zit te lezen in de bibliotheek. Triesch, die hem op het eiland vrijlaat om te doen wat hij wil. Melissen beschrijft Kafka’s vriendschappen in die tijd en stuit onvermijdelijk op de vermoedens van homoseksualiteit. Met name de vriendschap met Oskar Pollak geeft daar aanleiding toe, omdat dit ‘een liefde is die vriendschap heet’. Alles bleef onuitgesproken, maar er was wel iets. Melissen plaatst die vriendschap in het kader van ‘a schoolboy’s friendship’, ‘een fase in de emotionele ontwikkeling van jongens op weg naar volwassenheid’.

Melissen fabuleert ongegeneerd over wat Kafka op het eiland allemaal gedaan zou hebben. Hij noemt zichzelf een ‘backward looker’, iemand die terug wil naar de jaren vóór 1914, ‘de wereld van gisteren’ volgens Stefan Zweig, en ‘de gouden eeuw van de zekerheid.’

André Oyen

 



 



 

00:00 Gepost in BOEKEN | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar

NB: commentaren worden gemodereerd op deze weblog.