Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

15-06-17

Anthony Burgess, Machten der duisternis,

9200000060895478.jpg


Anthony Burgess, Machten der duisternis,

vertaling: Paul Syrier, Uitgeverij Van Oorschot, 751 pagina’s, ISBN 978 90 282 6162 4 (€ 34,99)

De gelukwensen van de tróúwe gelovigen, dan.’

Ik kon de overdreven stembuiging waarmee Geoffrey dit woord uitsprak geenszins waarderen. Het ademde seks en zijn eigen infame trouweloosheden; het was een woord dat ik ooit in tranen tegen hem had gebezigd; het was voor mij geladen met een ouderwetse morele ernst die voor Geoffreys generatie niet meer dan een nichtengrap was.

De tróúwe gelovigen,’ zei ik even nadrukkelijk terug, ‘worden niet geacht mijn boeken te lezen. Zeker niet hier, op het heilige eiland van de Heilige Paulus. Hier ben ik immoreel en anarchistisch en agnostisch en rationalistisch. Ik denk dat ik wel kan raden wat de aartsbisschop wil. En hij wil dat juist omdat ik dat ben.

 

Paul Syrier werkt al 37 jaar als literair vertaler. Hij heeft o.a. werken vertaald van Edgar Allen Poe, Jonathan Swift, John Kennedy Toole, Robertson Davies, Patrick Leigh Fermor, Karin Slaughter en Anthony Burgess. En aan Machten der duisternis van de maestro zal hij best een kluif gehad vermits het helemaal op taal en op een soort satire van de artistieke, literaire en elitaire bourgoisie focust.

Anthony Burgess, pseudoniem van John Anthony Burgess Wilson (Manchester (Engeland), 25 februari 1917 – Londen, 22 november 1993) was een Brits auteur en componist.

 

Hij werkte als een onderwijsofficier in Brunei en Maleisië na de Tweede Wereldoorlog. In 1959 werd er een hersentumor bij hem geconstateerd en had hij een levensverwachting van een paar maanden. Hij gaf het lesgeven op en werd een fulltime schrijver.

 

In zijn carrière als schrijver publiceerde hij meer dan 50 boeken in verschillende genres waaronder fictie en sciencefiction. Ook schreef hij een James Joyce handboek met de titel Here comes everybody.

 

Zijn beroemdste en beruchtste boek was A Clockwork Orange, verfilmd door Stanley Kubrick in 1971. Het boek - dat zich te Londen in de nabije toekomst afspeelt - gaat in wezen over vrije wil en moraliteit. De jonge antiheld van het boek, Alex, wordt gevangengenomen na een leven vol geweld. Hij krijgt een soort hersenspoeling om zijn gewelddadigheid te stoppen: hij wordt kwetsbaar tegenover andere mensen en kan ook niet meer van muziek genieten (het enige andere plezier in zijn leven). De film werd in veel landen verboden en blijft erg controversieel.

Dit legendarische boek gaat over de vrije wil, puberteit en genetische dispositie voor misdaad en geweld. Maar ook over wanhoop, sadisme en fascisme. En wraak. Veel grotere thema’s zijn er niet. Met zijn nadsat, een sociolect dat de hoofdpersonen onderling spreken, schiep Burgess bovendien een straattaal van teenagers gone bad.

Naast het schrijven van boeken heeft Burgess ook boeken vertaald en een aantal symfonieën, een vioolconcert, een pianoconcert en diverse werken voor blokfluit (het instrument dat zijn zoon bespeelde) gecomponeerd. Hij sprak negen talen en zijn liefde voor taal komt ook naar boven in de tekst van A Clockwork Orange en in de film Quest for Fire (1981).

In 1980 verscheen 'Earthly powers', een kaleidoscopische, hilarische tocht door de twintigste eeuw. Hij kreeg er de Booker Prize voor. Dit boek wordt door kenners voor Burgess' magnum opus gehouden. Nu ter gelegenheid van de honderdste verjaardag is deze magistrale roman voor het eerst in het Nederlands vertaald.

In 1971 is het Vaticaanvan plan om wijlen paus Gregorius de 17de heilig te verklaren. Daartoe is men op zoek naar mensen die getuige zijn geweest van door de paus verrichte wonderen. De zoektocht leidt naar de 81-jarige, Brits-Franse Kenneth Marshall Toomey, schrijver in ruste, afvallige katholiek, homoseksueel, woonachtig op Malta met zijn schandknaap Geoffrey en hun bediende Ali.

 

In de jaren 20 van de twintigste eeuw was Toomey er inderdaad getuige van hoe de paus, die toen nog door het leven ging als Carlo Campanati, een terminaal ziek kind genas. De zus van Toomey is ook nog met de broer van de paus getrouwd. De ongemakkelijke vriendschap tussen de schrijver en de geestelijke vindt plaats over vier continenten tegen een steeds veranderende achtergrond van oorlogen, civiele onrust en religieuze verschrikkingen.

Campanati was een gehaaide manipulator die snel opklom binnen het Vaticaan, Toomey slijt zijn laatste jaren in luxe als een gelauwerde, enigszins bittere beroemdheid met een twijfelachtige reputatie.

In dit meesterwerk over de essentie van macht komen alle grote namen uit het sociale, literaire en politieke leven van de twintigste eeuw voorbij, alsook alle grote gebeurtenissen: de Eerste Wereldoorlog, de opkomst van het fascisme in Italië, nazi-Duitsland en het postkolonialisme in Afrika.

De roman heeft een van de krachtigste openingszinnen die ik ken, en die gaat als volgt:

Het was de middag van mijn eenentachtigste verjaardag en ik lag in bed met mijn schandknaap toen Ali meldde dat de aartsbisschop me was komen opzoeken.’ Voordat moraalridders beginnen te protesteren, wil ik even toelichten dat de 'schandknaap' de dertig voorbij is, over een nogal uitgedijd figuur beschikt, van overvloedig eten en drinken houdt en zijn taalgebruik nogal aan de grove kant is.

Deze nogal vileine verteltrant is fascinerend in zichzelf, maar voedt ook in de roman centrale thema's van religie en geloof en homoseksualiteit. Als twintiger valt Toomey van zijn geloof, want hoe kan hij trouw blijven aan een God die hem als homoseksueel geschapen heeft, maar zijn geaardheid tevens afkeurt? Toch blijft het geloof hem tijdens zijn lange leven bezighouden. Net zoals Toomey moet beslissen hoeveel geloof hij in de katholieke kerk kan investeren, blijft de lezer zich afvragen wat de grenzen tussen realiteit en fictie zijn in deze roman.

Machten der duisternis, is een literair feest. Een feest waarvan je maar met moeite kan losmaken ook al duurt het meer dan zevenhonderd bladzijden lang.

Met dank aan vakundig vertaler Paul Syrier en 'hofleverancier' Van Oorschot.

André Oyen

 

01:52 Gepost in BOEKEN | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar

NB: commentaren worden gemodereerd op deze weblog.