Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

25-03-17

ECHTE KUNST ZIT IN EEN GLENCAIRN GLAS

whisky 12.jpg

wishky 3.jpg


ECHTE KUNST ZIT IN EEN GLENCAIRN GLAS

De Opmars van Kavalan in de whiskywereld.

 

Lukas DE VOS

 

 

Oh God, is this an April fool ?”, stiet meester-proever Charles McLean uit op die rampzalige blindproeverij in Leith op 25 januari 2010. Dat is, samen met Saint Andrew's Day (30 november), de nationale feestdag van Schotland, de geboortedag van hun nationale romantische dichter Robert Burns. Die zowel in the Gaelic als in het Engels schreef, en zelfs in dialektische mengvormen. Maar wat riep de ontzetting van McLean op die omineuze maandagavond ? Het was de reaktie op een overmoedig plan van The Sunday Times. Kort tevoren was een Engelse moutwhisky op de markt gebracht, de Saint George's English Malt. The Times wou de Schotten een neus zetten en aantonen dat ook de Engelsen de kunst van het whiskystoken beheersten. Ze organiseerden dus ten noorden van Edinburgh een blinde proeverij met een uitgelezen keur van connoisseurs. “A piece of mischief making”, grijnsden ze sardonisch. In de hoop dat de Schotten voor schut zouden staan. Ze stonden ook voor schut, maar om de foute reden voor de uitlokking. Niet de drie jaar oude premium blend van Langs haalde het (22 punten op 40), niet de King Robert (20/40), zeker niet de Bruichladdich X4 + 3 die een schandelijke afgang niet kon ontlopen (4,5 op 40 ! McLean omschreef hem als “not cooking oil, not diesel oil - sewing machine oil”, net goed genoeg om een Singer trappende te houden). Maar ook de Engelsen beten hun tanden stuk op het glas, de Saint George haalde amper 15 op 40. Glansrijk overwinnaar werd een totaal onbekende whisky, de Kavalan uit Taiwan, 27,5 op 40. MacLean kon het niet laten: “That tropical fruit juice”. Het was niettemin het begin van een invasie van niet-Schotse whiskies.

 

Niet dat Schotland ten achter bleef. Vooral de whiskies met stevige turfsmaak van het eiland Islay deden een geslaagde poging om hun marktaandeel te versterken. Er waren maar zeven distilleerderijen (en een halve) overgebleven, maar intussen zijn enkele oude pot stills weer aangestookt, en komen nieuwe merken op de markt. De meest indrukwekkende, zo mocht ik vaststellen op het veertiende internationale Malt Whisky Festival in Gent (op 18 en 19 maart 2017), is de Kilchoman Machir Bay, een straf rokerige whisky die vooral in bourbonvaten gerijpt is. Uren later rook mijn typisch Glencairnglas nog altijd naar de zachte geur van verbranding, zelfs nadat ik een sterk geparfumeerde, in eiken fusten afgewerkte Laphroaig ter spoeling had ingeschonken.

 

De verzen van Robert Burns uit 1785 schoten me spontaan te binnen:

“Wi'tippeney, we fear nae evil;

Wi'usquabae, we'll face the devil !

… ...

O Whisky! soul o' plays and pranks!

Accept a bardie's gratfu' thanks!”

Bier verdrijft het kwaad, levenswater (uisge beatha, whisky) doet ons zelfs de duivel in de ogen zien. Vandaar dat zulke zuivere drank de patroonheilige van de kunstenaars is. Wetenschappelijk bewezen. In februari 2012 maakte een onderzoeksteam van de Universiteit van Illinois in Chicago de resultaten bekend van omstandig veldwerk. In het akademische tijdschrift Consciousness and Cognition toonden ze aan dat bij twee testgroepen de alertheid danig uiteenliep. De groep die met vodkacocktails snel 0,75 promille in het bloed had skoorde stukken hoger dan de nuchteren op samenhangende associatievragen (“remote associates tests”). De verklaring lag voor de hand. Wie drinkt heeft een trager werkgeheugen, en dat bevordert de kreativiteit. De nuchteren zijn analytisch en rechtlijnig. Ze blijven in voorgeprogrammeerde begripsbestanden hangen. De licht beschonkenen gaan voort op ingevingen, en kleuren niet binnen de lijntjes. Ze hebben daardoor een beter inzicht in totaalpakketten van taalnetwerken. Verder zijn ze niet durven te gaan, het zijn en blijven toch maar Amerikanen. Die denken dat drank echt in Frankrijk gemaakt wordt. Foezel ja, pastis en absint, die tasten de hersenen aan. Chicago vreesde dat bij een hoger alkoholgehalte enige doezeligheid zou ontstaan, en de beroemde woorden van Jim Croce, vereeuwigd door een beschonken Peter Sellers als prediker van het Leger des Heils in aflevering 219 van de Muppet Show, bewaarheid konden worden:

“Cigarettes and whisky and wild, wild women They'll drive you crazy, they'll drive you insane”.

Chinezen zijn heel snel om elke kultuurverschuiving onmiddellijk te gelde te maken. Op elke fles van Kavalan staat fluks “Please drink responsibly” - wat de nieuwkomer niet tegenhoudt om nu al 9 miljoen liter zuivere alkohol te produceren op een jaar tijd. Want het bleef natuurlijk niet bij de verrassingszege in Leith.

whisky 13.jpg

We zijn nu zeven jaar verder, en inmiddels staat de teller op bij de 200 gouden medailles wereldwijd. Klap op de vuurpijl was ongetwijfeld de toekenning van de World Whiskies Award in 2015, toen de Solist Vinho Barrique single cask strength (57,5 °) tot 's wereld beste werd uitgeroepen vanwege zijn “surprisingly smooth taste on the palate”, “like bourbon infused milk chocolate”. Ik laat die laatste, plebeïsche omschrijving voor rekening van een mismeesterde fijnproever (ze slaat nergens op), maar ik kan zijn geestdrift wel begrijpen, al schat ik de onderscheiding als “beste nieuwe whisky van het jaar 2012” voor de Kavalan Solist Fino Sherry Cask Malt in Jim Murray's Whisky Bible zeker even hoog in.

whisky 6.jpg

Proeven blijft een kunst, zoveel is zeker. Ik ben er al lang van overtuigd dat er maar twee échte kunsten bestaan: de gastronomie en de maquillage – vrijwel alle chefkoks zijn mannen, en dat heeft alles vandoen met het onbereikbare ideaal dat vrouwen voor zichzelf reserveren, zich nog mooier maken dan ze al zijn. Kunst ontstaat uit grijpen naar het onbereikbare. Zondagsdrinkers kleven vast aan wat er op de fles staat, ze speuren ijverig naar rijpingsjaren, mengvormen, neus, filtering, herkomst. Echt grote merken storen zich daar niet meer aan, ze gaan NAS (no age statement). De Kilchoman Machir Bay doet dat, de Laphroaig Lore doet het, de MacAllan Edition N° 2 doet het, mijn favoriete groene fles Kavalan Port Cask Finish doet dat ook, de Select uit bourbonvaten maar afgewerkt in portvaten (met 10 % angel's share, de geest die uit de fust nog ontsnapt en opgaat in de ijlte; wij spreken niet voor niets van geestrijke dranken). Geen jaartal te bekennen, en dat bevestigt Ian Chang, meestermenger in Taipei, en hoofd van de onderzoeks- en internationale verspreidingspolitiek van Kavalan. “Niet het jaar is belangrijk, wel de kwaliteit van de blend; je kunt zes jaren mengen van rijping tussen de zeven en 30 jaar, en een unieke smaak bereiken”.

Whisky 9.jpgChang is een vrolijke man, vooraan in de veertig, pientere ogen, hartelijke verkopersblik, flink van de Engelse tongriem gesneden. Logisch, zegt hij, “ik heb dan ook negen jaar in Reading gestudeerd, en mij aan de universiteit vooral beziggehouden met voedselonderzoek” (hij laat zijn stem samenzweerderig zakken en grijnst): “en natuurlijk elke dag moeten drinken. Mijn interesse was snel gewekt toen Kavalan een vakature uitschreef voor een whiskymenger. Ik had er een neus voor, en een fijngevoelige smaak, en ik werd direkt aangenomen. Ik ben nu elf jaar bij de firma”.

De firma, die is een flink stuk groter dan de whiskyafdeling alleen. Kavalan behoort tot de groep King Car die Yu-Ting Lee in 1959 opzette, inmiddels één van de drie grootste voedingbedrijven op Taiwan met 3.000 werknemers. “Ja whisky was een laatkomer. We maken alles wat met eten en drinken te maken heeft, frisdranken, koffee, water, panklare noedels, kauwgom. Mijnheer Lee is intussen tachtig, maar hij blijft zijn dromen najagen. Hij wou al veertig jaar een eigen distilleerderij, maar de staat had een alkoholmonopolie en was niet geneigd vrije mededinging toe te staan. Tot Taiwan in 2002 toetrad tot de Wereldhandelsorganisatie WHO. Toen ging het snel. Hij reisde om te leren naar Schotland, Ierland, Canada, de VS en Japan, stal met zijn ogen, huurde deskundigen wishky 4.jpgin als Jim Swan, liet pot stills overkomen uit Schotland, en betrok ook zijn mout uit Schotland en Zweden. In april 2005 stond alles klaar. De eerste druppel whisky kwam op 11 maart 2006, om halfvier in de namiddag stipt, uit de tap. Na amper één jaar research. Maar eerlijk” - fluistert: “The first batch wasn't good”.

Het blijft toch vreemd dat in een heel andere natuuromgeving ook whisky tot bijzondere hoogte kan gebracht worden. Maar daarvoor ligt het geijkte antwoord klaar. “Kavalan is gewoon de naam van de noordelijke streek waar Mijnheer Lee vandaan komt, Yilan, waar nog oorspronkelijke bewoners, geen Han-Chinezen dus, woonden, en waar de natuur alles heeft wat nodig is: hoge bergen die voor een mikroklimaat zorgen, bergstroompjes die voor helder bronwater zorgen, een luchtvochtigheid die 95 % bedraagt het hele jaar door, wat de whisky veel sneller doet rijpen. Ja, het regent veel in de streek”.

De hoofdzetel van Kavalan is natuurlijk in de hoofdstad Tapei gevestigd, maar de distilleerderij en twee enorme opslagloodsen goed voor 110.000 (vastgesjorde, vanwege de aardbevingen) fusten blijven in Yilan. Toch is Kavalan niet zomaar in de grootwarenhuizen bij ons te krijgen.

De Nectar in Heusden-Zolder heeft, na twee jaar zoeken, de eksklusieve verdeling gekregen. België is een belangrijk land voor ons. Na Frankrijk is het de grootste afnemer. Onze invoerder is La Maison du Whisky in Frankrijk. Kavalan is nu al in 46 landen te krijgen, uiteraard in alle 50 staten van de VS, maar ook in vrijwel alle landen van Europa, Canada, en Zuid-Oost-Azië”.

En China ?”

Ook, maar de zaken lopen daar niet zo goed” (grinnikt, hij heeft een duidelijke voorkeur voor de Demokratische Partij die na de laatste verkiezingen weer aan de macht is gekomen op Taiwan). Ik begin zijn afkeer van het staatsmonopolie beter te begrijpen. Konkurrenten ?

In Taiwan hebben we maar één andere mededinger, TTL, de Taiwan Tobacco and Liquor Corporation. Staatsbedrijf. Kwo Min Tang. Elders moeten we natuurlijk opboksen tegen een snel uitbreidende sektor, de laatste grote Awards na ons gingen naar Japan, Zweden, Canada. Schotland is wat in de verdrukking gekomen. Maar het blijft vechten voor elk marktaandeel”.

wishky 1.jpg

Ik kijk even bedenkelijk. Chang legt me uit dat Kavalan al 27 verschillende blends op de markt heeft. Als goeie diplomaat heeft hij geen voorkeur, “ik hou van alle 27”. Dat zal wel, maar de buitenlandse whiskies dan ? “Springbank; daar hou ik van”. Geen Japanse ? “Ze zijn wel goed, he, Suntory, Nikka”.

Ik ben verwonderd. Hoe komt het dat Japan nooit een whiskylijn naar Taiwan heeft gelegd, het was toch een kolonie tussen 1895 en 1945. Chang knikt. “Dat wel, maar ik vrees dat de binnenlandse vraag zo hoog was dat het er nooit van gekomen is”. Daar heb ik mijn twijfels bij, de Japanse markt is erg breed en telt tal van variëteiten. Ik kan het het weten, ik heb ooit met Jan Decleir tien dagen in het Westinhotel van Osaka in de nachtelijke uren de hele, uitgebreide keuze uitgetest. Want Japan had een traditie, die de sake vaak opzijgedrongen heeft. Dat is te danken aan Masataka Taketsuru, een jonge scheikundige uit een sakefamilie die zich vanaf eind 1918 in Glasgow verder wou bekwamen. Hij deed zijn stage in de Longmorn Distillery in Strathspey – nu eigendom van Pernod Ricard. Van de Speyside verkaste hij naar de Lowlands, naar de James Calder & Bo'ness Distillery. En zoals zo vaak werd de jongeman verliefd, en trouwde tegen de zin van beide families met Rita Cowan, een doktersdochter uit Kirkintilloch, aan wiens broerje Campbell hij judolessen gaf. Na een laatste stage in Hazelburn (datzelfde jaar eigendom geworden van, jawel, Springbank) vertrok het koppel naar Japan.

Hij stapte onmiddellijk in de whiskybusiness, bij Kotobukija van die andere grondlegger Sjinjiro Torii, een groothandelaar in artsenijbereidkundige produkten. Ze richtten samen de eerste distilleerderij Yamazaki op in 1924. Vijf jaar later liep de eerste single malt Suntory uit de vaten, het witte label. Het zou tot 1963 duren voor de naam Suntory de oorspronkelijke naam zou vervangen. Taketsuru zat intussen niet stil. Hij had grootsere plannen en verliet het bedrijf in 1934 om zijn eigen distilleerderij op te zetten, Dai Nippon Kaju K.K., in Yoichi op het koudere, noordelijke eiland Hokkaido dat meer gelijkenissen vertoonde met de West Grampians in Schotland. Het bedrijf werd in 1940 omgedoopt in Nikka – de zachte Black Nikka, 37 °, is bijzonder populair, de Yiochi Single Malt 20 Years van een uitzonderlijke kwaliteit. Rita Cowan stierf vreemd genoeg – of toch weer niet, ze was ten slotte een Schotse – aan een leveraandoening in 1961, Taketsuru zou haar nog achttien jaar overleven.

 

Chang vraagt me of ik nog suggesties heb voor hem.

wishky 2.jpg

Wel ja, de Zweedse en Hollandse whiskies zijn niet te zuipen, betoog ik, de Indische gaat (soms), de Bretoense is vergif. “Niks beters ?”, vraagt hij. “Ja zeker, zeg ik, uit mijn geboortedorp”. Hij kijkt weifelend. “Tochtoch. Op geen steenworp van mijn ouderlijk huis in Blaasveld, in een buitenhuis dat tot 1927 een jeneverstokerij was, Van Breedam, en sindsdien alleen als buitenoptrekje was gebruikt. Het is nog altijd in familiehanden, al sinds 1637. Stokerij De Molenberg nu is een initiatief van de Mechelse brouwerij Het Anker. De Gouden Carolus whisky is nu echt op dronk. Het eerste moutbeslag van tripelbier liet de stoker rijpen in Jim Beamvaten van eerste vulling. Dat was in 2003. De eerste botteling gebeurde vijf jaar later. Het Anker liet pot stills, handgeslagen stookketels, aanmaken in Schotland, bij Forsyths in Rothes, Moray Speyside (2009-2010). Eigenaar Charles Leclef trok ook een eigen blender aan. En kijk, dat deelt Blaasveld met Yilan: niemand minder dan Jim Swan (!) en Harry Cockburn (vroegere manager van Bowmore) begeleidden het hele proces. De huidige whisky, gerijpt in bourbon vaten en Portugese eiken vaten, heeft nu zijn volle ronding gekregen. Niet goedkoop, een halveliterfles kost bijna evenveel als de 46 graden sterkte. Maar pittig, daar mag je de rest van de (kleine) Belgische produktie voor vergeten”.

Chang gaat terug naar zijn stand in Gent. Even later zie ik hem wegsluipen naar mijn dorpswhisky. whisky 5.jpgHij was bijzonder patent een uurtje later, toen hij een masterclass gaf. (Ik herinner me alleen de Solist Moscatel Sherry Single Cask Strength, gaaf). Kunst werkt aanstekelijk. Ik zag het bij Bevshots. Die Amerikanen vergroten alkoholdruppels mikroskopisch duizendmaal en houden er fantastische, kleurrijke foto's aan over.

whisky e.jpg

En zelfs bij ons gaan whisky en kunst hand in hand. Ik herinner me nog een evenement in Beringen in Galerij Eleven11. Helena Olawicz bracht drank en kunstenaars samen, dé garantie voor hogere regionen. De inspiratie van cartoontekenaar Canary Pete ging fluks de hoogte in, naarmate de inhoud van de flessen wegzonk. Jammer dat het maar een weekendje duurde, vlak voor mijn verjaardag in 2015.

whisky 1'.jpg

Maar onthoud: er zit behalve kunst ook pit in whisky. Graham Greene heeft het aangetoond in The Power and the Glory (1940). Je mag nog zo moreel zwak zijn, ook in tijden van vervolging in Tabasco, uiteindelijk zegeviert de 'whisky priest' door standvastigheid en zelfopoffering. Of zoals de quaker Logan Pearsall Smith vaststelde: “Whisky heeft meer mensen gedood dan geweerkogels. Toch waren de meesten liever vol whisky dan vol lood”.

 

12:16 Gepost in Andere, gasten | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar

NB: commentaren worden gemodereerd op deze weblog.