Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

18-10-16

Turkije. De terugkeer van de sultan Dirk Rochtus

turkije-de-terugkeer-van-de-sultan-dirk-rochtus-boek-cover-9789460014857.jpg



Turkije. De terugkeer van de sultan
Dirk Rochtus
Uitgever: Vrijdag, Uitgeverij
Nederlandstalig 9789460014857 oktober 2016


De Turkse samenleving is altjd al onderhevig geweest aan polarisatie, maar het vriend-vijanddenken is onder en door de heerschappij van Erdogan nog toegenomen. De tegenstander is vaak 'vijand', de andersdenker een 'verrader.'
Dirk Rochtus doceert internationale politiek aan de KU Leuven/ Campus Antwerpen. Hij schrijft artikels over de toestand in Turkije en wordt in diverse media op gevoerd als Turkijekenner. Hij is tevens auteur van het boek Turbulent Turkije: Europese of Aziatische tijger? (2013) waarin hij de successen en verwezenlijkingen van het moderne Turkije belicht maar ook de onvolmaaktheden op de korrel neemt. In zijn nieuwe boek Turkije. De terugkeer van de sultan (Uitgeverij Vrijdag) diept hij zowel de huidige Turkse perikelen uit, blikt terug op het verleden en belicht ook de rol van President Erdogan die zich meer en meer als een Osmaanse sultan begint te gedragen.
Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938) slaagde erin de Turken hun zelfvertrouwen terug te geven. Met het Verdrag van Lausanne in 1923 – de geboorteakte van de Turkse Republiek – legde hij niet alleen de fundamenten van het nieuwe Turkije, maar zou hij ook met het kemalisme voorgoed zijn stempel drukken op de staatsideologie. Die moest niet alleen breken met de decadente stijl van het Ottomaanse Rijk, maar ook vorm geven aan de één en ondeelbare staat die Turkije moest worden. Het streven naar homogeniteit legde de basis voor enkele tegenstellingen: zijn laïcisme stond in contrast met de politieke islam, zijn nationalisme met het Koerdisch nationalisme. Niet-moslims werden erkend als minderheid, maar voor andersdenkenden was er weinig ruimte. Een staatscentraal gezag met aan de top een sterke leider zou de komende decennia het model zijn volgens hetwelke Turkije geregeerd werd.
Met de komst van de huidige regeringspartij, de AKP (Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling), was het tijd voor iets nieuws. De afkeer van het volk voor de toenmalige machtshebbers liet zich voelen. Het was tijd dat iemand schoon schip (''ak'' is Turks voor wit/zuiver) maakte met het wanbeleid van weleer. De AKP brak niet alleen met het strikt gehanteerde laïcisme, maar ook met het kemalistische misprijzen voor het Ottomaanse Rijk. In de beginperiode profileerde de AKP zich als de grote hervormingspartij, die – het pad van de EU volgend – democratische verbeteringen invoerde en de mensenrechten in het land meer vrijwaarde. Toen ze rond 2007 ook omwille van economische welvaart haar populariteit kon hoog houden, verschoof het democratische hervormingsplan, met de daarbij horende interesse voor Europa, naar de achtergrond.
President Erdogan gedraagt zich meer en meer als een Osmaanse sultan die de goede relaties met Europa op het spel durft te zetten. Onder zijn autoritaire bewind staan de pers- en meningsvrijheid onder zware druk en wordt de scheiding der machten aangetast. In het zuidoosten van het land woedt een bittere strijd tussen het Turkse leger en de Koerdische nationalisten van de PKK. In de rest van het land zaaien bommen van IS dood en terreur. Maar Erdogan zwengelde de afgelopen jaren de economie aan en maakte van Turkije weer een machtige speler op het internationale forum, zoals ten tijde van het Osmaanse rijk. Daarom steunt meer dan de helft van de Turkse bevolking Erdogan door dik en dun. Erdogan kan ondanks zijn felle machtsstrijd dan ook nog steeds op de steun van een groot deel van de bevolking rekenen. De bevolking is heel gepolariseerd, 50 procent is voor, 50 procent is tegen.
Dat de bevolking zo gepolariseerd is, is vooral te wijten aan Erdogan zelf, door de manier waarop hij spreekt. Maar een deel van de bevolking binnen Turkije aanvaardt zijn retoriek dus wel en in De terugkeer van de sultan onderzoekt Dirk Rochtus de ziel van Turkije en zijn nieuwe 'sultan' Erdogan.
Erdogan is legitiem verkozen, maar zijn autoritaire regeerstijl, de afschaffing van de scheiding der machten en het feit dat zowat alle media door de staat gestuurd worden, maakt dat we bijna kunnen spreken van een dictatuur.
Over het feit dat Turkije absoluut geen volwaardige democratie genoemd kan worden, is er een vrij grote consensus. Over de vraag of de figuur Erdogan zo een echte breuk met het verleden betekent, is er heel wat minder unanimiteit.
Turkije is altijd een autoritair gestuurde democratie geweest. 'Machtshebbers probeerden altijd al op een forse manier hun inzichten er door te drukken, ook de kemalisten (aanhangers van Atatürk, de eerste president van de Republiek Turkije, red.) vroeger. Omdat zij zich echter meer op het Westen richtten, bleven wij wat blind voor de middelen die men toen gebruikte.
Turkije is vooral een land dat al decennialang gekenmerkt wordt door een verschrikkelijke machtsstrijd, en de laatste jaren is die gewoon nog erger geworden. De verschillende politieke groepen vertrouwen elkaar niet. Ofwel ben je aan de macht en ben je zeker van bescherming, ofwel sta je bloot aan vervolging.
Het verschil tussen Erdogan en zijn voorgangers is volgens Rochtus dat de huidige president een veel radicalere politiek voert dan vroegere politieke groepen dat deden. In het verleden was er toch meer de mogelijkheid tot debat en was er meer persvrijheid.
Erdogan is een meesterstrateeg. Hij gebruikt ook goed de trauma’s van het volk om angst te zaaien en hij heeft drie aantrekkingsfactoren: Hij heeft de vrome moslims onder de Turken weer een stem gegeven, de economie aangezwengeld en van Turkije weer een regionale macht gemaakt.
De dubbele houding van de AKP is één van de voornaamste oorzaken van het moeizame toetredingsproces tot de EU.
De Turkse grootmacht heeft al een turbulente geschiedenis achter de rug, en het lijkt er niet beter op te worden in de toekomst.
Dirk Rochtus maakt in een heldere taal een analyse op van een land in morele crisis waar de versterking van de democratie naar meer dialoog op velerlei vlakken snakt. Of die dialoog door Erdogan zal en mag aangezwengeld worden is zeer de vraag, zeker als je dit doorwrochte boek gelezen hebt.
André Oyen

00:00 Gepost in BOEKEN | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.