Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

14-03-16

Herkomst Botho Strauß

1d009-tt-5-4.jpg


Herkomst

Botho Strauß

Wereldbibliotheek, 2015, 112 p.

 

Ik wilde een gewonere vader hebben, ik wilde dat hij niet opviel, niet deftig was, maar een doorsneemens van zijn tijd."

 

Botho Strauß (Naumburg an der Saale, 2 december 1944) is een Duits schrijver uit het postmodernisme en een bijzonder ophefmakende, wijd en zijd bekende figuur in de Duitstalige literatuur sinds ongeveer 1970. Hij is de zoon van een voedingsdeskundige; in Keulen en München studeerde hij in de jaren zestig germanistiek. Hij was tussen 1967 en 1970 redacteur bij Theater heute, een tijdschrift over de hedendaagse toneelkunst. Daarna begon hij zelf theaterstukken te schrijven, en werd reeds vroeg opgemerkt: samen met Peter Stein werkte hij vanaf 1970 voor de Schaubühne am Halleschen Ufer, waar hij vijf jaar actief bleef. Strauß vertelt geen afgelijnde verhalen met een begin, midden en einde, maar fixeert zich op de fragmentarische gebeurtenis, het kleinschalige en detaillistische. Om die reden is Strauß' verteltechniek wel eens als literair pointillisme getypeerd. De ondertoon is die van een zeker cultuurpessimisme: de vervlakking van de maatschappij door toedoen van massamedia leidt tot contactarmoede; mensen worden economische producten die in feite niet meer echt met elkaar communiceren, maar veeleer een soort reclameslogans spuien. In 1980 publiceerde Strauß zijn eerste roman, Rumor, waarin duidelijk werd dat hij eveneens een begaafd prozaïsch verteller is, zelfs al is de samenhang soms ver te zoeken. Sedert de jaren 80 is zijn stijl, benevens pessimistisch, tevens ironisch geworden: hij schijnt de hedendaagse samenleving zowel te bekritiseren als te bespotten. Algemene bekendheid in de Duitstalige wereld verwierf hij in 1981 met zijn verhalenbundel Paare, Passanten, waarin hij alledaagse scènes uit het bestaan van doordeweekse mensen beschrijft, met speciale aandacht voor hoe ze zich uitdrukken en gedragen, en vanop een bepaalde afstand die ironiserend commentaar toelaat. Mettertijd werd Strauß' taalgebruik steeds ondoorzichtiger; een zware hang naar esoterie, gecombineerd met zijn verlangen om de taal te hervormen, leidde hem naar een moeilijk te bevatten, extreem gesloten pleidooi voor een terugkeer naar de Romantiek enerzijds, en anderzijds een verwerping van de verderfelijke invloed die de gecommercialiseerde, mediatieke nonsenscultuur aan de mensen opdrong. Hierdoor heeft Strauß zich een hoofdzakelijk intellectueel publiek toegeëigend. In 1989 ontving hij de Georg-Büchner-Preis. In 1993 werd Strauß een bijzonder controversieel figuur. In dat jaar schreef hij een — buitengewoon ingewikkeld — essay voor Der Spiegel, getiteld Anschwellender Bocksgesang, waarin hij opperde dat de stompzinnigheid van de media (die hij een „cloaca“ noemde), een onherroepelijke scheidingslijn tussen de massa en de intellectuele elite teweeggebracht had. Strauß werd dientengevolge als een nieuwe pleitbezorger voor een conservatieve revolutie beschouwd. Zijn nieuwste korte roman, Herkomst, is veel toegankelijker is dan eerder werk. In een min of meer chronologische volgorde, beschrijft Strauss alledaagse jeugdherinneringen: de geur van natte zwemkleren in zijn tas, zijn eerste fietstochtje, een cadeau gekregen pick-up. De schrijver probeert te onderzoeken hoe vroege invloeden 'langzaam maar onverbiddelijk hun uitwerking beginnen te krijgen'. De belangrijkste invloed komt van zijn inmiddels overleden vader met wie Strauss een moeizame maar liefdevolle band had. De sfeer van die vader omringde hem. Als zeventigjarige man kijkt de auteur terug op zijn jeugd en ziet zijn vader met nieuwe ogen. De zoon wordt bevangen door weemoed en verlangen en beseft dat hij zijn vader onrecht heeft gedaan. Zijn vader was apotheker die in de Eerste Wereldoorlog een oog had verloren. Na de Tweede Wereldoorlog had hij huis en haard en het compagnonshap in een chemische fabriek achtergelaten in het oosten en probeerde sindsdien met maar matig succes met artikelen in vaktijdschriften en eigen patenten op geneesmiddelen voor een goede basis te zorgen voor zijn gezin.De jonge Botho schaamde zich voor hem en besloot zijn leven heel anders in te richten. Lange tijd bepaalde dat beeld Strauss´ houding, maar langzaam kantelde het. Hij realiseerde zich hoe eenzaam zijn vader geweest moest zijn, en hoe belangrijk zijn rust, zijn zachtheid en liefdevolle betrouwbaarheid waren. En als bijna zeventigjarige beseft Strauss dat hij steeds meer op zijn vader begint te lijken, hoezeer hij zich als jonge man ook had voorgenomen dat te allen tijde te voorkomen. Herkomst haalt bekende zaken aan zoals de herwaardering van een jeugd, de vader zoon-verhouding, het veranderende gewicht van traditie enz, maar het is zeer knap verwoord en alles is heel herkenbaar.

André Oyen

 

08:57 Gepost in BOEKEN NIEUW | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.