Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

29-02-16

Treasures from Heaven: a Special Exhibition of Artifacts from the Holy See

08010500.jpg


 http://ansiel.cinebelblogs.be/album/treasures-from-heaven-a-special-exhibition-of-artifacts-from/

 

HET RIJKE ROOMSE LEVEN IN TAIWAN

 

 

De enige Europese staat die nog altijd Taiwan diplomatiek erkent is Vatikaanstad. Vreemd is wel dat er geen ambassadeur van de Heilige Stoel resideert, maar alleen een zaakgelastigde. Het is moeilijk balanceren op de slappe koord van het “katolicisme” (kata holos – alomvattend, wereldwijd; καθολικισμός, universele leer) en de reële machtsverhoudingen van het tijdsgewricht. Want voor het Vatikaan ligt het grootste wingewest in de Volksrepubliek China, zodra de politieke zeden meer vrijheid van eredienst toestaan. Daarom zijn er ook voortdurend onderhandelingen met Peking. Belangrijkste inzet blijft de benoeming van bisschoppen en kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders. Volgens kerkelijk recht komt dat alleen de paus toe. De kommunistische regering in Peking eist dat recht op, om subversiviteit en vreemde invloed onder kontrole te houden. Vandaar de scheiding tussen de ondergrondse (Romegetrouwe) kerk en de patriottische (staatsgetrouwe) kerk. Van de 104 bisschoppen weigert Peking er 35 te erkennen. Acht andere zijn dan weer door Rome geëkskommuniceerd. Vandaar ook geregelde kampagnes tegen uiterlijke tekenen van godsdienstaanhankelijkheid. Zo woedt er al sinds begin 2014 een vernielingstendens tegen kerken, kruisen en heiligenbeelden in de oostelijke provincie Zhejiang, vooral rond Wenzjou, het “Jeruzalem van China”, waar de “groene kerk” (Longwan Hebin) tegen de vlakte ging, en Hangzjou. Officieel worden bouwovertredingen ingeroepen, politiek wordt de strijd opgevoerd “tegen religieuze infiltratie die de staatsveiligheid belaagt”. De echte drijfveer is niet ver te zoeken. De kristelijke godsdiensten (katolicisme en protestantisme zijn twee van de vijf erkende en administratief gekontroleerde erediensten in China) breiden in snel tempo hun aanhang uit – en dat vormt een bedreiging voor de KP met zijn 80 miljoen officiële leden.

 

Zo kittelorig de Chinese overheid zich opstelt, zo verdraagzaam is de houding van Taiwan. Daar leven de grote godsdiensten zonder wrevel naast elkaar, politiek en godsdienst zijn nadrukkelijk gescheiden. De grootste en snel groeiende overtuiging vormt er het (humanitair) boeddisme, 35 % van de bevolking trekt zich op aan de leer die vrede preekt en enkele bijzonder grote, open kloosterkompleksen kent, zoals de Fo Guang Shan bij de zuidelijke havenstad Kaohsiung of de Dharma Drum Mountain in New Taipei. Een derde van de bevolking bekent zich tot het taoisme (dat ongenadig vervolgd werd in de Japanse tijd tussen 1895 en 1945), een vijfde verklaart zich niet godsdienstig. De kristenen vormen een kleine minderheid (3,9 %), maar ze hebben altijd een belangrijke politieke en leidende rol gespeeld. Zo is de pas gekozen presidente Tsai Ing-wen een presbyteraanse, het als oudpresident Lee Teng-Hui. Haar voorganger Ma Ying-jeou is roomskatoliek, generalissimo Tsjang Kai-Sjek was een methodist (net als zijn zoon Tsjang Tsjing-kwo die de staat van beleg zou opheffen), de stichter van de Chinese Republiek Sun Yat-Sen behoorde tot de kongregationalisten, eerste minister Lou Tseng Tsiang uit die beginjaren werd zelfs monnik in Brugge. Presbyteranen (die oorspronkelijk nauw aanleunden bij de Wederdopers) en katolieken waren er al vroeg bij vanaf de 16e eeuw om hun geloof te verbreiden. De Hollandse verovering van Taiwan (1624-1662), toen nog Formosa genoemd, bracht de eerste pogingen mee om de inlandse bevolking te bekeren tot het protestantisme, de tijdelijke aanwezigheid van Spanje in het noorden van het eiland trok katolieke missionarissen aan.

 

Het Vatikaan heeft altijd de potentie van China voor ogen gehouden, en steunde voluit de antikommunistische krachten (die ook de erkende wettelijke nationalistische regering vormden tot 1949, en de zetel van het land in de Veiligheidsraad behield tot 1971). Maar realisme is ook de Heilige Stoel niet vreemd, en geregeld lopen er geruchten dat ook het Vatikaan Taipei zou inruilen voor Peking. Dat is nog altijd niet gebeurd, en de huidige paus doet er alles aan om Taiwan te verzekeren van de blijvende aanwezigheid van de Vatikaanse diplomatie. Een krachtig middel om dat te onderstrepen zijn de vrijwel jaarlijkse tentoonstellingen die Vatikaanstad opzet in Taiwan. Dat is ook nu gebeurd, een samenwerking tussen het Nationaal Paleismuseum en haar direkteur Fung Ming-chu en de Nuntiatura Apostolica in Sinis. De huidige expo herdenkt 73 jaar diplomatieke relaties en is van uitzonderlijke waarde. Treasures from Heaven: a Special Exhibition of Artifacts from the Holy See brengt voor de eerste keer kostbare relieken en schrijnen uit de schatkamers van het Vatikaan overzee – het gaat om een zestigtal kunstvoorwerpen die verleden met heden verbinden. Plaats van gebeuren is het Nationaal Paleismuseum, met zijn beroemde blauwe daken. De tentoonstelling ging open op 4 februari en blijft er tot 2 mei.

De grootste tentoonstelling ooit buiten het Vatikaan”, schreef de Osservatore Romano op 6 februari. Het is het katolieke antwoord op de herdenking van Thomas Barclay (1849-1935) vorig jaar. Barclay, een Schotse presbyteraanse missionaris, had in 1885 de allereerste krant van Taiwan in geromaniseerde letters gedrukt, de Tâi-oân-hú-siâ? Kàu-h?e-pò, kortweg het Kerknieuws van Taiwan. Het was niet zijn enige verdienste. In 1876 had hij het teologisch kollege opgericht, hij overzag de vertaling van de bijbel in het Taiwanees, schreef een woordneboek over de taal van Amoy, en speelde een beslissende rol als onderhandelaar met de Japanse bezetter. Bij de overgave van Tainan, destijds de hoofdstad van het eiland, een half jaar nadat China Taiwan onder dwang had afgestaan aan Japan (Verdrag van Sjimonoseki, 1895), slaagde hij er samen met Duncan Ferguson in de Japanse bevelhebber en goeverneur Nogi Maresuke te overtuigen geen wraak- of strafmaatregelen te nemen tegen het gewapend verzet. Hij kon ook tot zijn dood de Japanse overheersing te overleven, en het Chinese KMT-verbod op het gebruik van geromaniseerde tekens te omzeilen.

Het Vatikaan van zijn kant pakt uit met rituele voorwerpen en pauselijke attributen. De grootste verdienste, vind ik, is niet zozeer de symboliek van de pauselijke almacht of de rijkdom van de kerk, maar de stille bewondering voor ambachtelijke precisie en de geduldige (ik neem aan, ook devote) aanmaak van zilversmeedwerk, met gouddraad geborduurde kledingstukken, juwelen, schoenen, mijters, tiara's, liturgische voorwerpen, en hulpstukken voor de eredienst die alleen door pausen werden gebruikt. Al die stukken zijn door de eeuwen heen bewaard gebleven in de Sakristie van het Officium de Liturgicis Celebrationibus Summi Pontificis. De opstelling in Taiwan wordt aangevuld met zeldzame dokumenten en boeken over de katolieke missionering in den Verren Oost (“Catholicism Spreads East”). Behalve de aandacht voor de uitbreidingspogingen, zijn er nog vijf afdelingen: De Heilige Stoel; het liturgische jaar; het Altaar (De Outer); de paus in de geschiedenis; en de sakramenten.

Ik mis natuurlijk de meest opvallende stukken, misschien omdat ze nog niet zijn opgeslagen in het Vatikaan. In de eerste plaats de zonnebril van Serengeti en de “rode schoentjes”, de handgemaakte Prada's van Benediktus XVI

PradaBenediktXVI.jpg

(wat de Osservatore Romano in 2008 ontkende; wellicht waren het Geox). Maar ook de Zucchetto of witte pileolus (die de onhebbelijke neiging heeft af te waaien) van de huidige paus Frans (Franciskus) had ik graag gezien. Eenvoudiger maar niet minder met gedreven ambachtelijkheid geregen en gestikt. Ik moest me tevreden stellen met het “keppeltje” van Johannes-Paulus II. Maar je kunt wel de geschiedenis ruiken uit de tentoongestelde schatten. Een pronkstuk is ongetwijfeld de met edelstenen bezaaide tiara van Pius IX (1846-1878) die hij kado kreeg van de Spaanse koningin Isabella II van Bourbon.

Taiwan1.jpg

Ze werd vervaardigd door goudsmeden Göttig, Deibel en Pizzala in Mainz en Madrid. Tiara's zijn kronen in drie lagen, die de drievuldigheid symboliseren én de drie vormen van gezag dat de paus (volgens de gelovigen) uitoefent: vertegenwoordiger van Kristus op aarde, heer van de wereld, en vader der koningen. Pius IX droeg ze voor de eerste keer met kerstmis in 1854. De zilveren linten staan vol symbolen, de sleutel (tot de hemelpoort), de duif (van vrede), het lam op het boek (de onschuld op het onaantastbare woord). Het is niet de enige tiara die werd uitgeleend. Ook die van Pius VII en Gregorius XVI staan te kijk.

TaiwanTiaraPiusIX.jpg

Eigenlijk zijn er, zeker in de afdeling Het Altaar, erg veel stukken van Pius IX (“de gevangene van het Vatikaan”) opgenomen. Het was natuurlijk de tijd van de triomfantelijke kerk, maar er zijn allicht ook politieke redenen om die keuze te maken. Een ciborie, een kelk met pateen, olieflesjes met schotel en bel, een kannetje met bekken, een bugia, alle in Lyon vervaardigd in 1867. Opvallend: in de aanloop naar het sombere eerste Vatikaans koncilie (op 26 juni 1867 officieel aangekondigd, en twee jaar later geopend). De koncilie bekrachtigde, na heel wat machinaties, de onfeilbaarheid van de paus, een dogma ternauwernood aangenomen, mede door de onbeschikbaarheid van de Franse en Pruisische kardinalen wie staten ten oorlog trokken. De paus bevond zich toen onder de doem die ook Taiwan nu boven het hoofd hangt: het verlies van de eigen staat, wat hij nooit wou opgeven (“non possumus”). De hardnekkigheid waarmee hij elke bedreiging voor zijn macht en staatsmanschap afweerde, is misschien ook tekenend voor Taiwan. In denk dan met name aan de encykliek Quanta Cura (1864), die afrekende met alle vormen van menselijk zelfbeschikkingsrecht. De paus verwierp “alle moderne ideeën, waaronder het pantheïsme, het naturalisme, het rationalisme, het indifferentisme” (aldus Jean Mathieu-Rosay in De Ware Geschiedenis van de Pausen, 1991), en natuurlijk het socialisme en kommunisme: “They assert that 'domestic society or the family derives the whole principle of its existence from the civil law alone; and, consequently, that on civil law alone depend all rights of parents over their children, and especially that of providing for education'”, de breuk met het paternalisme en de gezinswaarden. Dat is perfekt toegesneden op de familieverhoudingen in de Chinese traditie.

Meer onder de indruk ben ik van de echt oudere stukken die het Vatikaan vrijgaf. In de eerste plaats van het Mandylion van Edessa,

TaiwanMandylionEdessa.jpg

uit de vroege jaren 400 van onze tijdrekening. Het gaat eigenlijk om een afbeelding op een kleed, die doorgaat voor het gezicht van Kristus, en die de stad Edessa in Voor-Azië (vandaag Urfa in Turkije) zou beschermd hebben tegen overstromingen. Het beeld zou ook de gebrekkige koning Abgar V in de eerste eeuw na Kristus van melaatsheid genezen hebben. Het is in elk geval nog altijd het heiligste ikoon uit de Byzantijnse tijd. En – helaas – gevat in een protserig, aanmatigend barokomhulsel geflankeerd en bekroond door engelen, dat Francesco Comi in 1623 aanbracht.

TaiwanNPM.jpg

Het beeld werd al in 2000 in Hannover tentoongesteld. Maar ook de 17e eeuwse geschriften van westerse wetenschap en kennis zijn hoogst boeiend, met teksten van jezuïeten als Matteo Ricci, Francesco Sambiasi, de geograaf Giulio Aleni, de Taixi Shuifa (hydraulische machines) van Sabatino de Ursis, en vooral de wereldkaart van Ferdinand Verbiest en de komeetbeschrijvingen van Ferdinand Hallerstein. Als trekpleister is zeer terecht het reliekschrijn uitgestald met relikwieën van de Baskische missionaris Franciskus Xaverius

Taiwan2.jpg

(de urne werd grotendeels ontworpen door de Vlaming Valeriaan Regnaert in 1637). Het is een bijzonder fijn geëtste en ingelegde zilveren kist uit de tweede helft van de negentiende eeuw met als gedenkplaatje: “Ex ossibus S. Francisci Xaverii. Joalharia Indo Portuguesa Vamona G. Modcoicar Nova-Goa”.

Taiwan3NPM.jpg

Ze is goed gekozen omdat Franciskus Xaverius (1506-1552) van uitputting stierf op het Sjangtsjoeang-eilandje bij Makau vlak voor hij voet kon zetten op het Chinese vasteland in Kanton om daar zijn bekeringswerk te doen. Hij is niet toevallig de patroonheilige van India, de zeelieden in het Verre Oosten en de buitenlandse katolieke missies, na een leven vol ijver (zijn devies was “Más”, altijd meer), ontbering, en veeleisende reizen. Van India trok hij naar de Molukken, de Filippijnen en Japan, China bleef hem verstoken. Een man die ook letterlijk verdeeld bleef tussen het Vatikaan en Azië: zijn resten zijn terug te vinden in de voormalige Portugese kolonie Goa, in de basiliek van de “Bom Jesus”; een deel van zijn rechterarm bevindt zich in de Gesùkerk in Rome.

De meeste stukken dateren uit de recente periode, 19e en 20e eeuw. Misschien een opvallende uitzondering is een gouden sluitingskoppel van Benediktus XIII (1724-1730),

TaiwanBenediktusXIII.jpg

afgezet met amethyst, akwamarijn, en smaragden, en bovenop een duif die de Heilige Geest voorstelt. De ikonografie verwijst naar zijn orde (de dominikanen, te zien aan Maria van de Rozenkrans met kind, en de heiligen Filip Neri en Dominikus) en zijn familie, de Orsini (wapenschild en datum 1729). Eigenlijk paste die weelde niet bij de eenvoudige monnik die Benediktus altijd gebleven was, en nog minder bij zijn goedgelovigheid. Hij viel in de klauwen van een gewiekste oplichter, Niccolo Coscia. Die liet zich tot kardinaal benoemen en zoog zowel het volk als de schatkist leeg. Bij Benediktus' dood verdween hij met de noorderzon – wel met achterlating van het fraaie smeedstuk dat nu te bewonderen is.

Ten slotte is het de moeite om nog even na te gaan hoe de tentoonstelling tot staan is gekomen. Het begon allemaal met een optreden van het pauselijk Koor van de Sixtijnse kapel in Taiwan. Het was september 2014. De bewaarder van de pauselijke sakristie, Paolo Bendeik, vergezelde het koor, en raakte zo onder de indruk van het organisatorisch talent en de intense aandacht van de plaatselijke katolieken (er zijn er zo'n 300.000 in Taiwan, half zoveel als de protestanten), dat hij kontakt wou houden met Fung Ming-chu. Met de medewerking van de nuntiatuur, zaakgelastigde Ivan Santus, kwam deze historische tentoonstelling tot stand, na bezoeken over en weer.

Het is nu wachten op een aanvullende, sekuliere tentoonstelling die kan uitgaan van, bij voorbeeld, Nederland. Fort Zeelandia, de grote dubbelversterking die in Anping gebouwd werd vanaf 1628 ter verdediging van de belangen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, heeft nu al een fijn museum. Ik heb er de brieven van goeverneur Frederik Coyett kunnen lezen, in het Nederlands. Coyett, die na een negen maanden durende belegering door een enorme overmacht van zeerovers onder leiding Koxinga de overgave moest tekenen toen er geen drinkwater meer overbleef, en drievierde van zijn mannen waren omgekomen, heeft over zijn wederwaardigheden (en het verraad van de VOC) een zeer lezenswaardig traktaat nagelaten, 't Verwaerloosde Formosa. Daar zit een boeiend historisch-sociaal thema in, van de koloniale handel tot de omgang met de Hakka, van de inwijking van Chinezen tot de Japans-Chinese betrekkingen. En daar mag de godsdienstkwestie makkelijkheidshalve bijkomen, protestanse predikanten en zendelingen, van Candidius tot Happart, van Gravius tot Hambroeck, hebben zowel nuttig taalkundig als bedenkelijk bekeringswerk gedaan (liefst 70.000 inwoners lieten zich dopen; zodra de Hollanders hun hielen lichtten, was het uit met de kristelijke pret en namen de oude goden hun plaats weer in) – ten slotte raakt Tsai Ing-wen als presbyteraanse de traditie van de Wederdopers die vooral in de Lage Landen hun stempel hebben gedrukt.



Lukas De Vos



Bronnen:

  • Alexander Adelaar, “Zeventiende Eeuwse Dominees op Formosa en het Belang van hun Taalkundige Aktiviteiten”, in: W. Van der Molen & B. Arps (Red.), Woord en schrift in de Oost. De Betekenis van zending en Missie voor de Studie van Taal en Literatuur in Zuidoost-Azië. Semaian 19, 2000: 163-183.

  • Elaine Hou, “Holy See Delegation Visits Taiwan to Promote Cultural Exchanges”, Focus Taiwan, 3 februari 2016.

  • Lee Hsian-ting, “Treasures from Heaven: Vatican Artifacts at the National Palace Musuem”, in: Taiwan Panorama, 41 (2016) 3 (maart): 28-35.

  • Lee Hsin-yin, “Treasures of Holy See on Display during Lunar New Year”, Focus Taiwan, 13 februari 2016.

  • Jan J.B. Kuipers, De VOC: Een Multinational onder Zeil 1602-1799. Zutphen, Walburg Pers 2014.

  • Jean Mathieu-Rosay, De Ware Geschiedenis van de Pausen. Antwerpen, Coda/Helmond, Helmond 1993.

  • SFC & JSM, “Vatican Artifacts Exhibition Launched in Tapei City”, Taiwan Today, 5 februari 2016.

  • Stijn van der Linden, De Heiligen. Amsterdam/Antwerpen, Contact 1999.

  • Jonathan Wright, De Jezuïeten. Amsterdam, Bert Bakker 2004.

  •  

  •  

 

12:37 Gepost in Andere | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.