Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

14-01-16

Kirchner · Paradijs in de bergen Caroline Roodenburg-Schadd en Henk van Os

9200000046451339.jpg


 

Kirchner · Paradijs in de bergen
Caroline Roodenburg-Schadd en Henk van Os
isbn: 9789068686890 · 2015 · hardcover (23 x 28 cm) - 176p. - 125 illustraties in kleur · uitg: Thoth

Ik heb voortdurend de indruk dat er een bloederig karnaval aan de gang is. Hoe zal dat allemaal aflopen?

Ernst Ludwig Kirchner (Aschaffenburg 1880 – Davos 1938) behoort tot de belangrijkste kunstenaars uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Hij is een van de oprichters van de Duitse, expressionistische kunstenaarsbeweging Die Brücke (de Brug), een kunstenaarscollectief dat van 1905 tot 1913 actief was en later uiteenviel.
Kirchner, zoon van een ingenieur bij de papierfabriek, later professor, verhuisde van zijn toenmalige woonplaats Chemnitz naar Dresden, om daar bouwkunde te gaan studeren. Dit op aandringen van zijn vader, die hem afraadde een kunstenaarsopleiding te volgen. In het eerste semester ontmoette hij hier Fritz Bleyl, later ook onder andere Erich Heckel. Hoewel hij in 1905 zijn diploma haalde, besteedde hij vooral tijd aan het tekenen. Hij volgde bij verschillende particuliere tekenscholen kortstondig lessen, maar is vooral autodidact. Na het oprichten van Die Brücke blijft hij enkele jaren in Dresden, waarna hij naar Berlijn verhuist.
Na het uiteenvallen van Die Brücke werkt hij door, maar slaagt hij er niet in zijn stijl verder te ontwikkelen. Als hij in 1914 in dienst gaat (naar eigen zeggen als 'onvrijwillig vrijwilliger'), kan hij dit niet doorstaan. In 1915 stort hij in, waarna hij uit de krijgsdienst ontslagen wordt. Hij wordt dan behandeld in verschillende sanatoria, het eerst in dat van de neuroloog Oskar Kohnstamm in Königsberg, om daar van zijn drugsverslavingen, achtervolgingswaan en verlammingsverschijnselen af te komen. Pas nadat verzekerd is dat hij te gestoord is om ooit nog in dienst te hoeven, werkt hij mee aan de behandelingen, bijvoorbeeld door weer te eten. Tijdens zijn drie achtereenvolgende opnamen in Köningsberg is hij overigens bijzonder productief, maakt muurschilderingen en tekeningen en houtsneden van o.a. zijn medepatiënt, de nog jonge maar toen al beroemde pianist en dirigent Otto Klemperer.
Kort na een nieuwe opname in een sanatorium in Kreuzlingen (Zwitserland) vestigt hij zich samen met zijn vrouw in het alpendorp Frauenkirch bij Davos en blijft daar de rest van zijn leven wonen en werken. Kirchner is de oprichter van de Duitse expressionistische kunstenaarsbeweging Brücke en behoort tot de belangrijkste kunstenaars uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Bekend als schilder van beweging, rijdende auto's, danseressen en dansfeesten in het jachtige stadsleven van Dresden en Berlijn. Minder bekend is het gedeelte van zijn leven dat hij doorbrengt in het afgelegen Zwitserse Davos. Wat zoekt deze beroemde expressionist in de bergen? Wat doet hij in de alpen in de stilte?
In Frauenkirch komt ook dikwijls zijn veel jongere Groningse leerling en vriend Jan Wiegers op bezoek, om daar in het atelier van Kirchner met hem samen te werken.In Davos is nu ook het naar Kirchner genoemde museum gevestigd dat een zeer grote collectie van zijn tekeningen, aquarellen, schilderijen, wandkleden en houtsculpturen in depot heeft.
Hunkerend naar waardering bij het grote publiek neemt Kirchner het pseudoniem 'de Marsalle' aan, in de hoop ook in Frankrijk geaccepteerd te worden. Zijn stijl wordt brozer en kwetsbaarder, geschilderd in dunnere, transparante verflagen. Dit wordt zijn 'abstracte' periode genoemd, hoewel het werk nog overduidelijk figuratief van aard is.
De toenemende 'cultuurpolitiek' van de nazi's leidde ertoe dat ongeveer 700 van zijn werken uit Duitse musea in beslag genomen werden, en dat zijn werk, samen met dat van andere Duitse expressionistische en abstracte kunstenaars door de nazi`s als 'Entartete Kunst' ('ontaarde kunst') werd tentoongesteld. Dit heeft er, vermoedelijk samen met zijn labiele geest, toe geleid dat Kirchner in 1938 een einde aan zijn leven maakte. Tegenwoordig wordt hij gezien als een van de belangrijkste kunstenaars uit de eerste helft van de 20e eeuw.
Stilistisch kenmerkt het echte autonome werk van Kirchner, in zijn Die Brücke-tijd zich, zoals al het werk van Die Brücke, door een zeer primair kleurgebruik. Tevens is er veel aandacht besteed aan autonome expressie. Door de collectiviteit van de stijl is het soms echter lastig de verschillende kunstenaars te onderscheiden. Binnen Die Brücke geldt Kirchner echter als voorloper, iets wat hij graag beaamde, onder meer door zijn werk te antedateren. Onder andere deze eerzucht leidde tot het uiteenvallen van Die Brücke.
Kirchner werd vooral beïnvloed door Vincent van Gogh en Edvard Munch, wiens werken in 1905 en 1906 tentoongesteld werden. Vanaf 1909 is de kunst van Oceanië en in mindere mate Afrika een belangrijke inspiratiebron voor Kirchner, hoewel deze zelf beweerde dat het 1903 was. Tijdens zijn ontwikkeling heeft Kirchner ook het impressionisme en het pointillisme bestudeerd, maar dit kan hem niet bekoren. Hij entte zich liever op het postimpressionisme. Kirchners geliefde, Doris Grosse, was zijn belangrijkste model. Haar zien we dan ook veelvuldig terug op zijn van kleur vervulde schilderijen.
De focus van dit boek ligt op de ruim twintig jaar die Kirchner in Zwitserland werkte. Het is een ode aan de schoonheid van de Zwitserse Alpen en haar bewoners, verbeeld door een groot meester. Het werk van Kirchner onderscheidt zich door een buitengewoon krachtig kleurgebruik en een poetisch expressieve schilderstijl.
De bijzondere vriendschap met Jan Wiegers, oprichter van de Groninger kunstenaarsbeweging De Ploeg, wordt in dit boek en de gelijknamige tentoonstelling in Singer Laren uitvoerig belicht.
Naast schilderijen komen ook Kirchners sculpturen, tekeningen, grafiek en uitzonderlijke foto’s aan bod. Samen geven ze een prachtig beeld van Kirchners paradijs in de bergen.
De meeste kunstwerken zijn afkomstig uit de rijke verzameling van het Kirchner Museum in Davos.
Ook het boek geeft heel knap de kracht van Kirchners werk weer die uit elk deel van zijn divers oeuvre duidelijk naar voren komt.

André Oyen

00:00 Gepost in BOEKEN | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.