Blogs cinebel.be
cinebel.be | Créer un Blog | Avertir le modérateur

18-03-16

Wij, zigeuners Jan Yoors

9200000032105945.jpg


Wij, zigeuners
Jan Yoors
Uitgever: Vries-Brouwers, Uitgeverij C. De
Nederlands
304 pagina's
Vries-Brouwers, Uitgeverij C. De
oktober 2015
9789059277816


Zowel de zigeunervrouwen als de mannen waren zich bewust van het beeld dat ze opriepen en onder elkaar staken ze de draak met de angst die ze de de Gaje inboezemden.
Onder de titel 'Ik, zigeuner. De reizen van Jan Yoors' presenteert het Red Star Line Museum tot 1 maart een selectie van het film- en fotowerk van de Antwerps-New Yorkse artistieke duizendpoot Jan Yoors. Het zijn foto's van zijn reizen met Rom-zigeuners in de jaren '30, van etnische gemeenschappen in het New York van de jaren '50 en foto’s van zijn latere reizen terug naar België om opnieuw zigeuners op te zoeken.

Jan Yoors werd in 1922 in Antwerpen geboren als zoon van brandglasschilder Eugeen Yoors en dichteres-activiste Magda Peeters. Op twaalfjarige leeftijd kwam Yoors in contact met een zigeunergemeenschap die in de buurt van Antwerpen haar kamp had opgeslagen. Hij sloot zich bij hen aan en begon grote delen van het jaar – mét toestemming van zijn ouders – rond te trekken. Hij namt een camera mee en documenteerde zijn reizen en de levensstijl van de Rom.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ging hij bij het verzet. Hij kreeg als opdracht de zigeuners, die wantrouwig staan tegenover de buitenwereld, bij anti-Duitse activiteiten te betrekken. Na de oorlog belandde Yoors via Groot-Brittannië in New York waar hij de grote namen van zijn tijd, zoals Willem de Kooning, Jackson Pollock leert kennen en tevens maakt hij er naam als tapijtkunstenaar.

Hij geraakt geboeid door de grote etnische diversiteit van de stad en maakt er een fotoboek en filmdocumentaire over, allebei met de titel Only One New York, die later erkenning genieten als uitzonderlijke tijdsdocumenten. In het decennium voor zijn dood in 1977 maakt hij verschillende reizen naar Europa om zijn oude zigeuner-kennissen op te zoeken. Over zijn leven bij de zigeuners schreef hij twee boeken: The Gypsies (in het Nederlands verschenen als Wij Zigeuners) en Crossing. A Journal of Survival and Resistance in World War II (in het Nederlands uitgegeven als Een volk op doortocht). In het boek Wij Zigeuners beschrijft Yoors hoe hij als 12-jarige jongen in afwisselende periodes een aantal jaren deel uitmaakte van een Roma-groepering (kumpania), die vooral haar inkomen verdiende in de paardenhandel, waarzeggerij, bedelen en lichte vormen van criminaliteit. Naast de dagelijkse strijd om het bestaan van deze zigeuners, is er aandacht voor hun moeizame relatie met de Gaje (de niet-zigeuners) en de wederzijdse vooroordelen. Ook komt de Roma-cultuur aan de orde; onder meer de verhouding tussen mannen en vrouwen en tussen leeftijdsgroepen, de netwerken tussen de verschillende kumpania's, de Kris (een rechtsprekend orgaan), de feesten, huwelijks- en rouwriten.
De eerste druk van dit boek dateert van 1967, en was weldra uitverkocht. Jan Yoors heeft lang genoeg bij de zigeuners gewoond om te kunnen oordelen, en weer voldoende afstand kunnen nemen om evenwichtig te zijn in zijn oordeel. Hij was een goed waarnemer, een uitstekend schrijver en een bewogen mens. Drie ingredienten die borg staan voor een zorgvuldig geschreven en meeslepend boek, dat naast de bestaande meer documentaire boeken een prima informatie geeft.

André Oyen

00:00 Gepost in BOEKEN | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.