ANSIEL

We moeten het even over Kevin hebben

Waar is het fout gegaan

   Woensdag 24 maart 2010 20.00 uur: LEESGROEP GROENE WATERMAN

Inschrijvingen via tel.: 03/232.93.94 of via e-mail. Gelieve duidelijk te vermelden dat u voor WOENSDAGAVOND  inschrijft.

 

Geluk is niet saai, het is alleen geen goed uitgangspunt voor een verhaal. En iedereen die ouder wordt, besteedt graag tijd aan het vertellen van zijn levensverhaal, niet alleen aan anderen, maar ook aan zichzelf, maar ook aan zichzelf. Ik kan het weten, want ik vlucht elke dag voor mijn verhaal, dat me als een trouwe zwerfhond op de hielen volgt. blz 24

Hoe groeit een kind dat wordt grootgebracht in een beschermde omgeving uit tot een massamoordenaar? Dat is de centrale vraag in ‘Waar is het fout gegaan’ opnieuw in Nederlandse vertaling heet dat , We moeten het even over Kevin hebben een confronterende maar ook verstikkende  roman van Lionel Shriver.


Op 8 april 1999 richt de vijftienjarige Kevin Katchadourian een bloedbad aan op school. Hij doodt zeven van zijn medestudenten, een leraar en een keukenhulp met een kruisboog. Kevins moeder, Eva, leeft alleen sinds ‘donderdag’, zoals ze telkens verwijst naar de dag des onheils.  Een juiste term kan  ze voor het gebeuren niet bedenken. In brieven aan Franklin, de echtgenoot  die weg is, waar naar toe weet je aanvankelijk niet tracht Eva te begrijpen en te analyseren hoe het ooit zo ver kon komen. ‘Waar het is fout gegaan’ opent met Eva’s eerste brief in november 2000 en de roman eindigt 400 pagina’s later in april 2001. Eva gaat ver terug in het verleden, zelfs tot de jaren voor Kevins geboorte. Haar herinneringen aan vroeger worden afgewisseld met verslagen van haar bezoeken aan Kevin in de jeugdgevangenis, waar de moordenaar inmiddels uitgegroeid is tot een mythe en zijn moeder behandelt of ze een stuk vuil is.. Geen teken van berouw of medeleven komt uit hem. Hij is hard, keihard, en doet alles om zijn moeder diep te treffen.

Eva is een Amerikaanse van Armeense afkomst die steevast valt voor zweverige types met rasta’s en hippiesandalen, tot ze Franklin ontmoet, een echte Amerikaan die dol is op blockbusterfilms, McDonald’s en de Republikeinse Partij. Ondanks haar linkse politieke ideeën en anti-Amerikaanse gevoelens wordt Eva verliefd en trouwt ze met Franklin, die staat te popelen om een gezin te stichten. Ze begint bij het begin als Franklin en zij zonder kinderen een heerlijk leventje leiden. Voor haar bedrijfje reist ze de hele wereld over en ze hebben vrijheid en centen in overvloed.
Dan begint de biologische klok van Eva storend te tikken en komen ze erachter dat de kindervraag niet met zakelijk plussen en minnen te beantwoorden valt. Eva komt er niet uit, maar in een moment van angst, hakt zij de knoop door en raakt ze zwangerEva blijft het kindervraagstuk voor zich uit schuiven tot ze halfweg de dertig is. Haar zwangerschap is geen pretje maar dat is nog niets vergeleken met de ontgoocheling die haar te wachten staat na de geboorte. Wanneer ze de baby tegen haar borst drukt, blijven de heftige gevoelens uit, ook al omdat Kevin geen knuffelbaby is en steevast borstvoeding weigert.. Hoezeer Eva ook haar best doet en zich uitslooft voor Kevin, er is nauwelijks sprake van een band tussen de twee. Als zijn vader in  de buurt is, wordt hij stil, maar de kindermeisjes vluchten een voor een het huis uit. Kevin maakt het niemand makkelijk. Hij is bijzonder kil, totaal niet aanhankelijk en naarmate hij ouder wordt, lijkt hij er steeds meer plezier in te scheppen om zijn moeder te treiteren. Hij weigert samen te eten met Eva, die het gevoel heeft dat ze een hond voert wanneer ze Kevins bord of boterham ergens neerploft. Kevin is nauwelijks communicatief en tegemoetkomend, al lijkt hij met Franklin meer zijn best te doen. Wanneer zich verontrustende incidenten beginnen voor te doen, neemt Eva’s bezorgdheid toe. Op school ontpopt Kevin zich tot een geïsoleerde maar gevreesde pestkop. Thuis terroriseert hij op geniepige wijze het leven van zijn moeder. Franklin wil niet horen van een tweede baby, maar Eva drijft haar zin door en er komt een zusje bij., Celia, een engelachtig poppetje is in alles de tegenpool van Kevin.  Toch adoreert  Eva haar grote broer, die haar terroriseert. Kevin drijft ook een wig tussen Franklin en Eva. Zijn vader verwijt Eva haar koelheid tijdens Kevins babyjaren en wanneer Eva pleit voor psychologische begeleiding van hun zoon, wuift Franklin dat smalend weg. Hij ziet Kevins pesterijen als kinderstreken en weigert te erkennen dat zijn zoon gedragsstoornissen vertoont.

Wanneer Eva haar verhaal doet, is ze 54 en woont ze een krakkemikkig huurhuisje in de nabijheid van de gevangenis. ‘Ik vind het tegenwoordig veel belangrijker om begrepen te worden dan om aardig gevonden te worden,’ schrijft ze. Op veel vriendelijkheid en begrip van haar buren in de buitenwijken hoeft Eva in geen geval te rekenen. Ze wrijven haar nalatigheid als moeder aan en sommigen geven haar zelfs de schuld van wat er gebeurde. Eva is een intrigerende vrouw met een afstandelijke vertelstem en een gevoel voor droge humor. Nu eens komt ze arrogant en superieur over – bijvoorbeeld in haar tirades tegen de Amerikanen – dan weer fragiel en doordrongen van schuldgevoel. Haar zoektocht naar antwoorden is geen onomwonden succes. Eva reikt tientallen elementen aan die geleid kunnen hebben tot de slachtpartij maar misschien slaat ze met geen van haar suggesties de nagel op de kop. Ze vindt het vreselijk dat ze zo weinig voelde voor haar zoon, al beseft ze wel dat Kevin veel meer op haar lijkt dan op Franklin. In de nabijheid van zijn vader speelde Kevin de rol van goedgemutste, joviale zoon, maar meer dan een act was dat niet. Eva meent dat Kevin lijdt aan een extreme vorm van existentiële verveling. Hij gaat naar een goede school, heeft rijke ouders maar heeft toch het gevoel dat er iets fundamenteels ontbreekt. Eva vreest ook dat haar monologen over wat er fout is met Amerika een negatief effect hadden op haar zoon. Amerikanen hebben geen verantwoordelijkheidsgevoel, raasde Eva keer op keer, en ze schuiven steeds de schuld in de schoenen van een ander. In een ijzingwekkende scène laat Shriver Kevin de monologen van zijn moeder recycleren tijdens een tv-interview vanuit de gevangenis: ‘Als Amerikanen ergens in falen, moet het altijd de schuld van iemand anders zijn. Ik blijf achter mijn daden staan. Het idee was van mij en niet van iemand anders.’ Shriver komt met heel veel theorieën op de proppen om Kevins gedrag te verklaren maar nergens laat ze doorschemeren de waarheid in pacht te hebben.
‘Wat er fout ging’ is een zogenaamde briefroman maar dan één met de spanning van een thriller. Niet dat de actie al te zeer ten spits wordt gedreven, al steven je natuurlijk wel af op de onvermijdelijke tragedie die de aanleiding vormt van dit boek. Wat deze roman zo bijzonder maakt, is de veelheid aan thema’s die erin aan bod komen.. In interviews laat Shriver geregeld vallen dat ze haar hele leven al nadenkt over de impact van kinderen op het leven van hun ouders en omgekeerd. Dat laat zich duidelijk voelen aan deze doorleefde roman. Daarnaast stelt deze winnares van de Orange Prize in 2005 interessante vragen over de Amerikaanse obsessie met roem en beruchtheid. Shrivers roman vertoont in dat opzicht enige raakpunten met ‘Hey Nostradamus’ van Douglas Coupland, dat ook over een Columbine-achtige moordpartij ging maar meer aandacht had voor de nabestaanden van de slachtoffers.
Dat Shriver haar interessante ideeën in een voortreffelijke geschreven prozavorm giet, maakt van dit boek nu al een moderne klassieker. Eva klinkt meestal onsentimenteel en ondanks alle ellende vaak bijzonder grappig. Geen van de personages in deze roman kun je echt aardig noemen, zelfs niet de nogal kleurloze en naïeve Celia. Eva, die haar zoon nu eindelijk op veilige afstand weet, wordt depressief en de lezer met haar  en vraagt zich verbijsterd en uiteraard minuut na minuut af waar het in godsnaam fout ging?  Ik heb het uitgeleden en nachtmerries gehad, tot in de treuren.

André  Oyen

Lionel Shriver is met ‘Waar is het fout gegaan’ al aan haar zevende roman toe. Eerder schreef ze onder andere ‘Double Fault’ en ‘The Bleeding Heart’. Shriver woont en werkt in New York en Londen. Voor ‘Waar is het fout gegaan’ kreeg Shriver in 2005 de Orange

Lionel Shriver, Waar is het fout gegaan, A.W.Bruna Uitgevers, Utrecht. Vertaald door Mieke Trouw Luyckx, 398 blz., 19.95€. Oorspronkelijke titel: We Need to Talk About Kevin.

We moeten het even over Kevin hebben

Lionel Shriver

430

Contact 2007 verschijnt in herdruk eind maart 2010