ANSIEL

 

Gainsbourg (Vie Héroïque) 2010

Frankrijk / Verenigde Staten
Joann Sfar Drama / Muziek

met Eric Elmosnino, Lucy Gordon en Laetitia Casta

De verhalen over Gainsbourg lijken oneindig. Alleen al ‘Je t'aime... moi non plus', het beruchte hijgliedje dat in de film van Joann Sfar een scharnierplaats krijgt, is op zich een film waard; omdat de release ervan zoveel vertelt over het leven van Gainsbourg zelf, maar ook over de tijd waarin hij leefde.

Gainsbourg had het liedje, een instrumentaaltje dat hij voor een film had gemaakt, al een jaar liggen. De zanger was op dat moment met Brigitte Bardot en ‘Je t'aime...' was een ‘cadeautje' voor haar: ‘het mooiste liefdesliedje in de wereld'. Bardot smolt en op 10december 1967 namen ze het op in de studio Barclay, aan de avenue Hoche.

Maar ineens wilde Bardot niet meer. Haar echtgenoot Gunter Sachs (fotograaf, topindustrieel en astroloog) kwam aanzetten met mooiere beloftes en een grotere portefeuille. Voorwaarde: Gainsbourg verlaten, een schandaal vermijden. Ze boog.

Buigen voor een Duitser en het geld, het heeft Gainsbourg volgens zijn biografen meer gekwetst dan hij wilde toegeven.

Zonder Bardot stortte Gainsbourg zich in de drank en op de vrouwen. Eén van hen was jong, Brits, knap en ze had zo'n lichte stem: precies zoals Gainsbourg — zwaar lijdend aan het Lolita-syndroom — de vrouwen graag had. Of ze ‘Je t'aime...' niet wilde zingen? Jane Birkin wist dat dit liedje geschreven was voor de natte droom van heel de wereld, dus heeft ze met gierende zenuwen aan het project meegedaan! De eersten die het liedje hoorden waren de klanten van een restaurant in Parijs. Alle conversaties stokten, en Serge Gainsbourg wist dat hij een hit beet had.

Hij kreeg gratis promotie van de BBC (censuur), van de paus (ban), van de Franse radio (verboden voor 23 uur), van overheden (veroordeling in Italië) en van zijn platenfirma (een sticker: verboden onder achttien jaar). Het gevolg: meer dan zes miljoen stuks verkocht, zelfs in Engeland stond het nummer op één. De paus en zijn ban waar al lang geen weldenkend meer van wakker ligt, was Serge zijn beste persattaché.'


Maar ‘Je t'aime...' is maar een van de meer dan driehonderd liedjes die hij schreef, en die liedjes zijn slechts een deel van het genie van Lucien Ginzburg, die geboren werd op 2 april 1928 uit joods-Russische ouders.

Lange tijd dacht hij dat hij wilde schilderen, Francis Bacon achterna, maar al snel ging hij achter een piano ging zitten, zoals zijn vader, om Gershwin en Cole Porter te spelen. Niemand luisterde, tot de zangeres Michèle Arnaud ontdekte dat die verlegen jongeman ook eigen liedjes had. Zo zong hij ineens ‘Le poinçonneur des lilas' — bij ons vooral bekend omdat Tom Barman het liedje zong op zijn soloconcerten.

Boris Vian vergeleek hem met Cole Porter: ‘Gainsbourg brengt alles aan, terwijl hij doet alsof hij niets aanbrengt', zei Vian. ‘Met hem is de anti-chanteur geboren. Gainsbourg zal hoogstwaarschijnlijk een generatiekloof in de muziek teweegbrengen: men zal praten over de periode voor Gainsbourg en na Gainsbourg. ‘

In Vlaanderen schijnt zijn ster, bijna twintig jaar na zijn dood, nog steeds. En dat zorgde er ook voor dat bij het uitbrengen van de film diverse boeken en cd’s over en van Serge Gainsbourg verkrijgbaar waren en en zijn.

Gainsbourg zei ooit: ‘De basis van al wat ik doe is mijn Steinwaypiano, de waarheid in haar puurste vorm.' In zijn hoofd zag hij talloze parallellen tussen de schilderkunst, de muziek, architectuur en poëzie. Kunst was voor hem een ‘woud vol symbolen' zoals Paul Verlaine, nog een van zijn muzen, het ook formuleerde.


Dat was de ‘Gainsbarre' in hem: de man die een biljet van 500 francs verbrandde, met nicotinevingers en flessen alcohol rondliep, de Marseillaise op reggae zette, en een wandelende advertentie voor Gitanes en pastis werd. Serge le provocateur, Serge de erotomaan, die de orgiastische kreten van zijn laatste vriendin Bambou (Caroline Paulus) gebruikte in ‘Love on the beat'.
Serge Gainsbourg was in wezen een heel verlegen mens, die dat overcompenseerde door te provoceren.


Maar Jane Birkin was getrouwd met Ginzburg, de verlegen immigrant met de ronde brilglazen, en had gezien hoe die eerst overdonderd was door Gainsbourg, die op zijn beurt moest wijken voor Gainsbarre. Ze verliet hem na tien jaar huwelijk, in september 1980.


Serge Gainsbourg gaf zijn laatste concert in 1989 in de Zénith, en overleed op 2 maart 1991. In de Parijse metro is op de affiches van Gainsbourg (vie héroïque) de rook om het gestileerde hoofd van de legendarische zanger verdwenen - en er was niet eens een sigaret zichtbaar! - maar in de film zelf komt Gainsbarre zelden zonder een Gitane in beeld. Zelf zou de zanger, die in 1928 als Lucien Ginsburg in Parijs geboren werd, daar wellicht, zijn schandaalreputatie getrouw, een stevige rel van gemaakt hebben, maar de bekende Franse striptekenaar Joann Sfar, die hier als filmmaker opvallend sterk debuteert, haalt alleen maar glimlachend de schouders op. Het succes van zijn eigenzinnige en originele biopic staat of valt niet met wat omhoogkringelende rook op een metroposter.

 Het is geen  film geworden vol met pikante revelaties of de ontsluiering van zorgvuldig verborgen geheimen. Gainsbourg leefde bij wijze van spreken op straat, dus aan stof voor biografen geen gebrek. Afhankelijk van de voorkennis die de kijker al dan niet heeft, zullen bepaalde elementen wel als openbaring kunnen fungeren. Zoals het feit dat de jonge Lucien het in eerste instantie als schilder wilde waarmaken en dat zijn carrière als zanger indertijd door Boris Vian gelanceerd werd.

Het is duidelijk dat regisseur Sfar een gezonde dosis bewondering heeft voor zijn onderwerp, maar het is evenzeer duidelijk dat er bepaalde elementen waren die hem bijzonder fascineerden. Zoals de joods-Russische achtergrond van Gainsbourg, die resulteerde in een soort obsessie om 'le plus Français possible' te zijn. Of die voor elke artiest gevaarlijke impuls om het publiek te behagen, ook al gebeurde dat in zijn geval vaak door wild om zich heen te schoppen. De meeste bewondering heeft Joann Sfar, ook als is hij in eerste instantie een tekenaar en dus een man van het beeld, voor de manier waarop Gainsbourg met de Franse taal wist om te springen. Hij noemt hem dan ook vooral een dichter.

Aan de reconstructie van de diverse tijdsperiodes werd veel aandacht besteed, zonder dat de film daarom een nostalgisch prentenboek is geworden. De achtergrond van Sfar als striptekenaar is merkbaar in de manier waarop bijvoorbeeld een bepaalde foto of een antisemitische affiche tot leven komt. Of wanneer de kat van Juliette Gréco plots over de gave des woords blijkt te beschikken. En zeker in de creatie van een alter ego, 'La Gueule' genaamd, die als een soort marionet, met opvallend grote neus en oren en met erg lange vingers, de zanger/dichter stelselmatig volgt en interpelleert. Uiteraard (en gelukkig) nemen de talrijke liedjes van Gainsbourg een belangrijk deel van de film voor hun rekening. Voor het filmwerk van Gainsbourg (als acteur en/of regisseur) bleef blijkbaar geen plaats.

Natuurlijk kan je een man als Serge Gainsbourg niet in al zijn facetten vatten in een enkele film. Joann Sfar  maakte va n deze zanger een theatrale figuur. Die interpretatie zet hij nog kracht bij door een deel van Gainsbourgs persoonlijkheid om te bouwen tot een apart personage. Het deld creatieve deel wordt een karikaturale pop die Gainsbourg voortdurend achtervolgt. Het is zeker een originele en boeiende manier om de ziel en de dilemma's van de kunstenaar bloot te leggen. De gesprekken die Gainsbourg met zijn alter ego heeft, zijn dan ook de beste uit de film. Voor de rest concentreert Sfar zich op die andere wezens die Gainsbourgs leven bepaalden: de vrouwen. Al zijn bekendste liefjes komen aan bod, en je snapt dat de man zich bij hen het meest in zijn element voelt.

Gainsbourg was niet de man van de structuur maar van de chaos en ook dat aspect probeert Sfar te weerspiegelen. Sfar heeft zijn film, op aandringen van Jane Birkin en Charlotte Gainsbourg, dan ook uitdrukkelijk 'un conte' genoemd.

Eric Elmosnino brengt  Gainsbourg met de nodige herkenbaarheid tot leven brengt zonder zich tot een loutere imitatie te beperken. Ook de vrouwelijke casting - en er hebben nogal wat vrouwen het levenspad van Gainsbarre gekruist, van Brigitte Bardot over Jane Birkin tot Bambou - is van een overtuigend niveau. De film werd trouwens opgedragen aan de Britse actrice Lucy Gordon, die de rol van Birkin vertolkt heeft maar kort na de opnames in het voorjaar van 2009 zelfmoord pleegde.

De meningen zijn verdeeld maar persoonlijk vond ik het wel een knappe film die de rebel maar ook de gevoelsmens goed in beeld brengt.

André Oyen

http://www.humo.be/tws/film-reviews/6242/joann-sfar-gains...

 

http://www.youtube.com/watch?v=XwgJJNThZ8k

http://www.youtube.com/watch?v=I4ax6AHsfT4&feature=re...

http://www.youtube.com/watch?v=sHiMDB19Dyc&feature=qu...

http://www.youtube.com/watch?v=7Nr0dUcrAU0&feature=qu...

http://www.youtube.com/watch?v=QKfBJMIANsM&feature=qu...

http://www.youtube.com/watch?v=3-O5MZfsolg&feature=qu...

http://www.youtube.com/watch?v=NuZklVrHspM&feature=qu...

http://www.youtube.com/watch?v=OoTk2IHpJxc