ANSIEL

De tas van de leraar

Hiromi Kawakami’

Uitgeverij Atlas2009

192

Ik wilde de straat op, me ervan gewissen dat ik de enige was die leefde, niet de enige die zich hopeloos alleen voelde in dit leven. Maar  door gewoon maar te kijken naar voorbijgangers, kon ik dat onmogelijk met zekerheid te weten komen. Hoe wanhopiger ik dat probeerde, hoe minder het me lukt.

 Het origineel van dit boek verscheen in 2001 in Japan en werd er meteen een bestseller en kreeg  de Tanizakiprijs.  Ook in Europese landen, zoals onder meer in Duitsland kreeg dit werk zéér lovende kritieken. Voor het Nederlands taalgebied kreeg vertaler Luk  Van Hautte een werkbeurs van Fonds voor de Letteren en  van het Vlaams Fonds voor de letteren, om een vertaling te maken. Nu dit boek  toegankelijk is voor de Lage Landen vrees ik niet dat dit hier helaas niet hetzelfde succes gaat oogsten zoals bijvoorbeeld in Duitsland.

In de Duitse pers werd het zonder blikken of blozen de mooiste liefdesgeschiedenis van het jaar genoemd.

Het is een mooi en apart liefdesverhaal in een zéér Japans boek. Heel behoedzaam ook in de manier waarop de liefde, of de mogelijkheid daartoe, afgetast wordt door de hoofdpersonen.

Tsukiko, de vertelster, is zevenendertig en heeft haar leven op alleen zijn ingericht, zelfs haar moeder heeft het opgegeven er haar aan te herinneren dat het tijd wordt om te trouwen. Mensen houdt ze op afstand, ook omdat ze bang is afgewezen te worden en als ze al vertier zoekt, gaat ze naar Satoru, een soort café waar je ook wat kunt eten, en drinkt te veel.

En dan is daar op een dag een oudere heer. Tsukiko bestelt net tonijn met gefermenteerde sojabonen en gebraden lotuswortel in zoete soja, waarop de oudere heer precies hetzelfde bestelt en haar vraagt of zij misschien Tsukiko Omachi is. Het is een oud-docent van de middelbare school, haar sensei, zoals dat in goed Japans heet, en zo blijft zij hem ook in de rest van het boek noemen: Sensei-leraar.

En hoewel hij dertig jaar ouder is dan Tsukiko denk je als lezer,  en vooral als niet-Japanner stiekem vooruit en denk je  de verhouding te voelen aankomen. Ook worden ze eens geconfronteerd met een dronken jongeman die aan Tsukiko woedend vraagt of ze ‘het’ doet met die opa!  Ze proberen het allemaal te negeren en goede kennissen, nog niet eens goede vrienden,  te zijn voor mekaar. Ze eten en drinken samen wanneer ze mekaar tegen komen en koesteren mekaars gezelschap.

Kawakami heeft dit boek geschreven in een traag tempo waarin ze net als een schaakspeelster,  haar stukken, haar personages, uiterst behoedzaam en strategisch vooruit schuift.

Eerst ziet Tsukiko Sensei als een wat vreemde man, oud maar met een jonge lichaamshouding en een beetje belerend in de gesprekjes die zij voeren. Toch kan zij zijn gezelschap waarderen, anders dan veel anderen. Er volgen meer ontmoetingen, steeds in het café, steeds toevallig. De gespreksonderwerpen tussen de twee zijn totaal niet spectaculair.

Het hele boek straalt een soort laconieke rust uit. De Sensei blijft sensei-leraar en steeds weer met eten en drinken als aanleiding, leert hij de veel jongere Tsukiko dat er meer is in het leven dan werk en wonen. In de gesprekken gaat het geleidelijk ook over poëzie, over natuur, zelfreflectie en relativeringsvermogen. Middelen en werktuigen van schoonheid, zou je kunnen zeggen.

Ze  hebben geen liefdesverhouding, hoewel je in dat elkaar voorzichtig aftasten proeft dat de twee elkaar nodig hebben, om een leegte te vullen. De steeds terugkerende gesprekken, waarin veel ongezegd blijft, die schuchter zijn en bijtijds afwerend en dan weer liefdevol, die gesprekken doseert Kawakami als een geroutineerde kok.. Er ontstaat een spanning, onderhuids, platonisch maar bijna erotisch, en dat maakt op zijn beurt het lezen van deze roman tevens gekruid met de nodige humor  een zinnelijke ervaring.

Het is Tsukiko die als eerste laat blijken dat de ‘relatie’ wat haar betreft wat lijfelijker mag.

De tas uit de titel is heel belangrijk want  Sensei gaat nooit op pad zonder zijn leren schooltas die symbool staat voor zijn wijsheid..

In dit boek worden enorme hoeveelheden sake gedronken en een oneindige variatie aan Japanse hapjes bijna om de pagina genuttigd De hele Japanse keuken komt voorbij en wordt even fijnzinnig als de gerechten zelf zijn van commentaar voorzien. Je kan het zien als één van de bijzondere rituelen die centraal staan in deze bijzondere liefdesgeschiedenis.

Een uiterst mooi boek dat je laat inzien dat geen enkele echte liefde, vreemd is!

André Oyen