ANSIEL

Leesgroep DE GROENE WATERMAN

Inschrijvingen bij Edith Aerts via tel.: 03/232.93.94 of via e-mail. Gelieve duidelijk te vermelden dat u voor donderdagavond inschrijft. Donderdag 3 december: Willem Frederik Hermans - Nooit meer slapen

 Nooit meer slapen

Willem Frederik Hermans - De Bezige Bij, Amsterdam (1966) 2008 479

Aan alle kanten  door bergen omringd nu . Alsof wij liepen op de bodem van een schaal , die afgedekt wordt door een deksel van zwarte wolken,maar niet geheel. Het deksel is er half afgegleden en door de zo ontstane kier komt de zon binnen., geel als meissing. 210

 

W.F. Hermans is op 1 september 1921 in Amsterdam geboren te Utrecht. Hij studeert fysische geografie aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam en wordt in 1958 aangesteld als lector aan de Rijksuniversiteit van Groningen. In 1973 neemt hij ontslag en vestigt zich als fulltime schrijver in Parijs. De laatste jaren van zijn leven woont hij in Brussel en sterft op 27 april 1995.

 

Hij debuteert met poëzie. Daarna volgen recensies, essays en verhalen. In 1947 verschijnt zijn romandebuut Conserve. Op zijn naam staat een zeer omvangrijk oeuvre in alle mogelijke genres. Sommige van zijn boeken zijn verfilmd en een aantal is vertaald in bijv. het Zweeds, Engels en Duits. Het grondthema in Hermans’ werk is zijn wereld- en literatuurbeschouwing, volgens welke de werkelijkheid een chaos is. Binnen deze chaos probeert de mens tevergeefs waarheid, identiteit, orde en zin te ontdekken. Vanwege de kritische manier waarop hij aan deze ideeën vorm geeft, groeit hij uit tot een controversiële figuur. Er wordt hem wegens anti-katholieke passages in de roman Ik heb altijd gelijk (1951) een proces aangedaan - dat hij overigens gewonnen heeft. Hermans’ perfectionisme met betrekking tot zijn werk leidt ertoe, dat er bij herdrukken vaak belangrijke correcties worden aangebracht.

 

Onder het pseudoniem Age Bijkaart publiceert hij vanaf ’74 opstellen in Het Parool, later gebundeld in Boze brieven van Bijkaart (1977).  In 1977 aanvaardt hij de Grote Prijs der Nederlandse Letteren, nadat hij eerder andere literaire prijzen, o.a. P.C. Hooftprijs, geweigerd heeft. Hermans’ werk wordt onder meer beïnvloed door Multatuli, Kafka, Bordewijk en L. Wittgenstein, van wie hij ook werken vertaalt. In 1993 schrijft hij het Boekenweekgeschenk In de mist van het schimmenrijk.

Een korte selectie uit zijn oeuvre:

Poëzie: Kussen door een rag van woorden (debuut), Overgebleven gedichten (1968);

Romans: De tranen der Acacia’s (1949), Nooit meer slapen (1966), Ruisend gruis (1995, postuum verschenen);

Novellen, verhalen: Het behouden huis (1952), De laatste roker (1991).

Ook schreef hij studies en essays, dramatische werken en wetenschappelijk werk.

Nooit meer slapen is een licht ironische, psychologische roman, met invloeden uit het naturalisme en het existentialisme. De titel van deze roman verwijst naar de “eeuwige slaap” (de dood) maar ook naar de waakzaamheid van Alfred en zijn onvermogen om andere mensen te vertrouwen, zijn zelfkwellingen zorgen ook letterlijk voor slapeloosheid.

 

De hoofdpersoon, Alfred Issendorf, is 25 jaar oud, geoloog. Hij wil de droom van zijn moeder waarmaken.  en gaat op expeditie met zijn Noorse vriend Arne en twee andere Noorse geologen. De expeditie gaat door Finnmarken in het uiterste noorden van Noorwegen.

Alfred wil een stelling van zijn hoogleraar bewijzen en hoopt op deze manier beroemd te worden. Hij wil namelijk zijn vader rehabiliteren, die bij een expeditie van biologen verongelukt is.

De hypothese gaat over het ontstaan van grote ronde gaten in de aardbodem, die ontstaan zijn door de inslag van meteorieten. Hij heeft luchtfoto’s van het betreffende gebied nodig en hoopt deze van de Noorse professor Ornulf Nummedal te krijgen. Deze man is een collega en rivaal van Sibbelee. Sibbelee heeft Alfred per brief bij Nummedal geïntroduceerd, die zijn medewerking  heeft toegezegd.

 Bij aankomst van Alfred in Oslo zegt Nummedal dat de luchtfoto’s niet op zijn instituut aanwezig zijn. Hij verwijst Alfred naar de geologische dienst in Drontheim, maar ook daar blijken ze onvindbaar. Alfred gaat in Finnmarken op zoek naar een meteorietgesteente zodat hij deze de Issendorfiet kan noemen om zo zijn vader te eren die gestorven is tijdens een expeditie als bioloog. Alfred wordt op reis vergezeld door de Noorse studenten Qvigstad en Mikkelsen die hij wantrouwt en zijn Noorse vriend Arne die optreedt als een soort vaderfiguur voor Alfred. Alfred is in tegenstelling tot zijn Noorse reisgezellen minder bekend met het ruwe landschap van Finnmarken en wordt onderweg naar de berg Vuorje geplaagd door het gewicht van zijn rugzak, bloeddorstige muggen, moeilijke ondergrond en slapeloze nachten. Alfred is er zich van bewust dat veel wetenschappelijk werk tevergeefs is en dat het de reden voor het bestaan van de wereld niet zal kunnen verklaren. Daarnaast komt Alfred ook tot het besef dat hij eigenlijk niet over de juiste eigenschappen en vaardigheden beschikt om een groot wetenschapper te worden. De reis verloopt anders dan voorzien maar kan voor Alfred toch beschouwd worden als een soort inwijdingsritueel in de realiteit.. De reis heeft hem veranderd.

Nooit meer slapen blijft een schitterend tijdloos boek, het reisverhaal leest vlot en Willem Frederik Hermans geeft een levendige en authentieke beschrijving van de natuur in Finnmarken gebaseerd op wandelingen die hij zelf maakte door het noorden van Zweden en Noorwegen. Hermans is erin geslaagd zijn pessimistische wereldvisie dat de werkelijkheid chaotisch is en de mens daarin tevergeefs op zoek is naar zekerheid en zingeving, toch over te brengen in de vorm van een aangename leeservaring. Dit boek is op verschillende niveaus te lezen en is zo rijk aan symboliek, motieven en intertekstuele verwijzingen dat de mogelijke interpretaties ervan haast eindeloos lijken. Nooit meer slapen is meer dan veertig jaar na de eerste publicatie zeker nog steeds de moeite waard om te lezen of te herlezen.

Ik besef plotseling  dat ik in een voortdurende vrees leef te moeten bestaan in een maatschappij waar iedereen iedereen voor de gek houdt. 129

André Oyen