ANSIEL

Alle mensen bijten

 Margot Vanderstraeten. - Amsterdam : Querido ; Antwerpen : WPG, 2002. - 165 p. ISBN 90 214 8481 1 : 14,90 eur

 Al de hoeken van de hel

 Alle mensen bijten, het debuut van Margot Vanderstraeten (1967) is zo'n typisch kommer- en kwelproduct dat met al zijn goede kanten van dien de Vlaamse klaaglitanie mag uitbreiden. 'Wordt er in Vlaanderen en Nederland (want daar is het al even erg of nog veel erger misschien) nog gelachen?', vraag je je soms vertwijfeld af als je naar de nieuwsberichten kijkt of luistert, of een boek van Vlaamse bodem leest. 'Nee', kan je alleen maar verzuchten en als je het boek van Margot Vanderstraeten achter de kiezen hebt kan je nog nauwelijks zuchten. En dan merk je dat niet alleen  Tom Lanoye het verdriet van België, zij het op iets grappiger en ingenieuzere wijze, in kaart brengt. Het gros van onze auteurs is daar mee bezig. Bij de debuten vind je nog het meeste doffe ellende want die kunnen voor het eerst stoom afblazen en dat gaat meestal met zo een vaart dat je tijdens het lezen in je grijze hersencellen het getier en het ontploffen van de ventielen in de geest van de schrijver hoort. Dat levert niet altijd slechte literatuur op, kijk maar naar Geertruim Daem, Marcella Baete, Dimitri Verhulst, Kristien Hemmerechts, enz. Dat zijn allemaal grote literatoren die met stijl en soms ook met bijbehorende humor een hoop ellende over je uitkieperen. Margot Vanderstraeten heeft stijl én talent maar ze laat je als lezer al de hoeken van de hel zien en je moet ook nog een goed puzzelaar zijn voor je die hoeken kan vinden. Moest het woord flasback niet bestaan hebben dan zou deze auteur hier een patent op kunnen aanvragen. Zij vertelt ons de lotgevallen van Lydia die opgroeit in een troosteloos gezin waarvan de moeder een alcoholiste is, die zich onderdompelt tijdens haar roezen met muziek van en herinneringen aan de corpulente, harige, Griekse crooner Demis Roussos. De vader, een workaholic boekhouder, zoekt zijn enig vertier bij de buurvrouw. Binnen dit gezin groeien Lydia en haar broer Joost op. Broer en zus zijn mekaars toeverlaat en trachten er altijd te zijn voor mekaar. Op een dag  ziet Joost het leven niet meer zitten. Hij verstikt in dit gezin en vlucht in zelfdoding. Alleen aan Lydia laat hij een kort afscheidsbriefje achter. Het meisje kan dit immens drama niet verwerken maar zij kan bij niemand terecht om erover te praten, zeker niet in haar eigen gezin. Bij haar grootmoeder vindt het meisje nog enige nestwarmte. Verder heeft het lot niet veel vreugde voor haar in petto. Er is een gefrustreerde oude non die haar op een huiveringwekkende manier bepotelt. Haar eerste vriendje laat haar als een baksteen vallen wanneer ze vraagt om de seksexperimenten nog wat uit te stellen. Om haar woede en verdriet de baas te kunnen laat ze zich ontmaagden door een dikke slager. Voor dag en dauw compenseert ze het gemis aan jeugd, genegenheid en esthetisch uitzicht met zijn geld. Wanneer ze denkt haar prins gevonden te hebben beleeft ze voor niet al te lange tijd een vrij normaal leven. Wanneer de prins met de noorderzon vertrekt breken er moeilijke tijden aan voor Lydia. Tijdens een droom beleeft Lydia het heuglijke feit dat haar broertje Joost haar leert vliegen. 'Vlieg, vlieg dan toch, zeg ik tegen mezelf. En als een vederlichte fee fladder ik lachend en o zo sterk door de blauwe lucht, die boven mijn leven hangt. Die nacht voel ik geen touw, en geen tralies.' (blz. 162). Enkel vliegen en leven zonder tralies, in je dromen is een povere troost wanneer je van de ene hel in de andere duikelt. Zoals ik al eerder aanhaalde is Alle mensen bijten een intriest verhaal dat voor heel wat jeugdige mensen nog altijd de gruwelijke realiteit is. Margot  Vanderstraeten heeft op een beklemmende wijze leven en lijden van Lydia verwoord. In een conventioneel verhaal zou dit een onverteerbare smartlap geworden zijn. Door de manier waarop de auteur flarden verhaal aan mekaar weeft en voortdurende van de ene periode naar de andere switcht geeft zij een afstandelijker beeld van een kind dat meisje wordt en de adolescentie met veel schermutselingen tracht te bereiken om zo in de volwassenheid te stappen die er alles behalve rooskleurig uitziet. Margot Vanderstraeten heeft het zich als debutante absoluut niet gemakkelijk gemaakt. Haar verhaalstructuur, voor zover die al bestaat, vergemakkelijkt het lezen zeker niet maar geeft wel een beter inzicht in het hoofdpersonage. Als je met dit boek een succesvolle carrière kan opbouwen als auteur heb je die beslist verdiend. En die succesvolle carrière wens ik haar zeker en vast toe. (André Oyen)